Antwerpen en de diamantsector: een economische en culturele mislukking in de maak

Antwerpen en diamant: het was een huwelijk van bijna zes eeuwen. Generaties ondernemers, slijpers, sorteerders en handelaars bouwden hier een wereldwijd handelscentrum op, gebaseerd op kennis, vertrouwen, kapitaal en vakmanschap. Vandaag dreigen we dat kroonjuweel uit handen te geven.

Een sector in vrije val

De cijfers liegen er niet om. In 2022 bedroeg de totale waarde van de Antwerpse diamanthandel nog bijna 41 miljard dollar. In 2023 was dat 32,5 miljard, in 2024 nog 24,5 miljard en in 2025 bleef amper 19,1 miljard dollar over. Alleen in 2025 kromp de handel met 22,4 procent. In amper drie jaar tijd verdween meer dan de helft van de handelswaarde.

Natuurlijke diamant heeft het moeilijker dan ooit. De opmars van goedkopere synthetische diamant drukt de vraag naar natuurlijke stenen. De wereldproductie van natuurlijke diamant daalde van 120,7 miljoen karaat in 2022 naar naar schatting 105 miljoen in 2025. De waarde kelderde nog veel sterker: van 15,97 miljard dollar naar ongeveer 8,5 miljard dollar.

Dubai neemt de kroon over

Terwijl Antwerpen wegzakt, stijgt Dubai als nooit tevoren. Het emiraat realiseerde in 2025 een diamanthandel van 41,7 miljard dollar – een historisch record. De handelswaarde steeg er met 16,2 procent en het verhandelde volume bereikte 359,5 miljoen karaat, 42,5 procent meer dan een jaar eerder. Antwerpen haalt slechts 19,1 miljard dollar.

Er vindt een voorspelbare verschuiving plaats van internationale handelsstromen. En die is niet te stoppen.

België sanctioneert zichzelf

Vóór de sancties kwam iets meer dan 30 procent van de ruwe diamant die Antwerpen invoerde uit Rusland. Sinds 1 januari 2024 is Russische diamant in Europa verboden. De handelsstromen verplaatsten zich naar India en Dubai, waar geen sancties gelden. Voor Antwerpen betekende dat het verlies van ongeveer 30 procent van zijn vroegere invoer van ruwe diamant.

Een administratief moeras

Wie vandaag in België diamant wil verhandelen, wordt geconfronteerd met een bijna onmogelijk administratief apparaat. Een diamantair moet zich registreren bij de FOD Economie en onder meer ondernemingsgegevens, informatie over bestuurders, strafregisteruittreksels, bewijs van professionele bekwaamheid en antiwitwasopleiding voorleggen. Daarna volgen permanente verplichtingen: klanten identificeren, begunstigden controleren, transacties onderzoeken, bewijsstukken vijf jaar bewaren, verdachte transacties melden.

Werknemers moeten worden opgeleid. Iedere onderneming moet een antiwitwasverantwoordelijke aanduiden die jaarlijks een erkende opleiding volgt en een activiteitenverslag opstelt. Vanaf 2025 moet dat verslag elektronisch bij de overheid worden ingediend.

Voor ruwe diamant komen daar nog de verplichtingen van het Kimberley Process bovenop, met certificering door een onafhankelijke auditor en voorraad- en activiteitenrapportering.

Fiscale verstrengingen en het verdwijnen van de diamantbanken

Ook fiscaal werd de speelruimte kleiner. België voerde voor de diamantsector een specifiek Diamantstelsel in om de werkelijke kostprijs en voorraadwaarde van iedere individuele diamant fiscaal te bepalen. Die ‘achterpoorten’ worden stelselmatig afgebouwd. De mogelijkheden om de belastbare basis met aftrekken te verminderen werden beperkt.

Onder minister Van Peteghem werd een fiscale filosofie ingevoerd met het sluiten van fiscale constructies, aanscherping van fraudebestrijding, begrenzing van interestaftrek en verdere implementatie van Europese en internationale anti-ontwijkingsregels. Tel daarbij de hoge loonkosten en de moeilijke financiering, en het is een wonder dat Dubai niet eerder explodeerde.

Antwerpen beschikte ooit over de Antwerpse Diamantbank. Na de financiële crisis moest KBC de bank afbouwen. Een verkoop aan het Chinese Yinren Group ging niet door. In 2014 besloot KBC de kredietportefeuille en activiteiten geleidelijk af te bouwen. Er werden geen nieuwe kredieten meer verstrekt. Uiteindelijk werd de bank opgeslorpt door KBC.

Daarbovenop worden banken geconfronteerd met steeds zwaardere regels. Het is quasi onmogelijk om nog een nieuwe rekening te openen voor een diamantair. Diamantgerelateerde bankactiviteiten worden steeds duurder en arbeidsintensiever. De meeste banken houden het voor bekeken.

10.000 jobs verdwenen

De regelneverij, loonkosten en fiscale druk hebben sinds het millennium al 10.000 jobs gekost. Dit is geen normale conjuncturele dip meer. Dit is de gestuurde inkrimping van een volledig economisch systeem. En rond iedere rechtstreekse diamantjob draaien andere activiteiten: beveiliging, verzekeringen, logistiek, boekhouding, transport, expertise, banken, horeca en gespecialiseerde dienstverlening.

Wereldvreemde politici maken een ganse sector kapot. Een internationale diamantair vergelijkt Antwerpen met Dubai, Mumbai en andere handelscentra. Waar kan hij gemakkelijker bankieren? Waar vindt hij financiering? Is zijn fiscaliteit voorspelbaarder en betaalbaar? Waar verlopen douaneformaliteiten sneller?

Een overheid kan zo obsessief bezig zijn met het sluiten van iedere mogelijke fiscale achterpoort dat uiteindelijk de onderneming elders investeert. Vanaf dat ogenblik bedraagt de Belgische belastingopbrengst nul euro.

Een lichtpunt in de duisternis

In het eerste kwartaal van 2026 steeg het totale volume diamant dat in Antwerpen werd verhandeld opnieuw met bijna 20 procent tegenover een jaar eerder. De invoer van ruwe diamant nam qua volume zelfs met 35,7 procent toe. De totale handelswaarde steeg met 3,7 procent.

Het Antwerp World Diamond Centre wijst op structurele maatregelen die het ondernemingsklimaat verbeterden, zoals de erkenning van diamantbewerkers en sorteerders als knelpuntberoepen en een eenvoudigere procedure om gespecialiseerde buitenlandse werknemers aan te trekken.

Antwerpen heeft dus nog een kans als onze overheden kiezen voor vereenvoudiging. Want een economisch systeem is bijzonder gemakkelijk af te breken en bijzonder moeilijk terug op te bouwen.

Bronnen

• Antwerp World Diamond Centre (AWDC), Antwerp Diamond Industry Trade Figures 2025 en persbriefing jaarcijfers 2025;
• AWDC, Antwerp confirms position as a global diamond hub with 20% growth in the first quarter of 2026, 24 april 2026;
• FOD Economie, Diamonds: administrative obligations and procedures, inclusief AML-, registratie- en Kimberley Process-verplichtingen;
• Dubai Multi Commodities Centre (DMCC), Record USD 41.7 billion in Diamond Trade Through Dubai in 2025, 13 juli 2026;
• KBC, documentatie en persmededelingen over de afbouw van Antwerpse Diamantbank;
• Belgische Senaat, parlementaire gegevens over directe en indirecte werkgelegenheid in de diamantsector;
• Europese Commissie en Belgische fiscale wetgeving betreffende het Diamantstelsel, de minimale belastbare grondslag en fiscale aftrekbeperkingen.