Bart Somers: van wonderboy tot kop van jut

Bart Somers begon zijn politieke carrière bij de Volksunie. Begin jaren negentig stapte hij samen met Jaak Gabriëls over naar de VLD, waar hij snel opklom tot woordvoerder van partijvoorzitter Guy Verhofstadt.

Nadien volgde een bliksemcarrière: federaal volksvertegenwoordiger, burgemeester van Mechelen, minister-president van Vlaanderen, partijvoorzitter van Open Vld en later Vlaams viceminister-president en minister van Binnenlands Bestuur, Inburgering en Gelijke Kansen.

Jarenlang leek zijn politieke ster onaantastbaar. Mechelen werd internationaal opgevoerd als hét voorbeeld van integratie, veiligheid en modern stadsbestuur. Bart Somers ontving internationale onderscheidingen en werd door velen beschouwd als een van de sterkste liberale politici van zijn generatie.

De eerste barst in het imago

De eerste grote barst kwam er met de zaak-Sihame El Kaouakibi. Somers had haar jarenlang publiek geprezen als hét uithangbord van succesvol ondernemerschap en integratie en haalde haar naar Open Vld. Toen ernstige vragen rezen over de besteding van miljoenen euro’s aan subsidies binnen Let’s Go Urban en aanverwante projecten, kreeg Somers het verwijt dat hij zich politiek had laten meeslepen door het verhaal zonder voldoende kritische afstand te bewaren. Hij werd daarvoor politiek zwaar bekritiseerd.

Nieuwe onderzoeken en oude vragen

Vandaag wordt Mechelen opnieuw geconfronteerd met zware dossiers. Er loopt een gerechtelijk onderzoek naar de inning van administratieve kosten boven op GAS-boetes. Volgens de beschuldigingen zouden gedurende jaren honderdduizenden burgers extra kosten hebben betaald. De omvang van de geïnde bedragen loopt volgens verschillende publieke bronnen in de miljoenen euro’s. Het gerecht onderzoekt momenteel of hierbij strafrechtelijke inbreuken werden gepleegd. Bart Somers ontkent onwettig te hebben gehandeld en voor het onderzoek geldt vanzelfsprekend het vermoeden van onschuld.

Daarnaast ontstond ophef over de werking van de Mechelse politie, waarbij vragen werden gesteld over de inzet van jobstudenten bij verkeershandhaving en over de organisatie van de GAS-verwerking. Ook hierover lopen onderzoeken en discussies over de bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Een stad met een exploderende begroting

Onder Bart Somers groeide Mechelen uit tot een stad met een zeer uitgebreid netwerk van stedelijke diensten, autonome gemeentebedrijven, welzijnsprojecten, participatie-initiatieven en gesubsidieerde middenveldorganisaties. Voorstanders spreken over investeren in leefbaarheid en sociale cohesie. Tegenstanders zien een steeds groter wordende overheid die almaar meer belastinggeld uitgeeft en steeds afhankelijker wordt van subsidies.

Volgens de meest recente jaarrekening bedragen de jaarlijkse operationele uitgaven van de stad ongeveer 232 miljoen euro. Alleen al de personeelskosten bedragen ongeveer 110 miljoen euro per jaar.

Daarnaast verdeelt Mechelen jaarlijks bijna 62 miljoen euro aan werkingssubsidies. Hieronder een overzicht van de verdeling:

• Ongeveer 32,8 miljoen euro gaat naar de politiezone;
• 7,9 miljoen euro naar welzijnsverenigingen;
• 6,4 miljoen euro naar autonome gemeentebedrijven;
• 4,4 miljoen euro naar de hulpverleningszone;
• En nog eens ruim 9 miljoen euro naar tal van andere begunstigden.

Dat zijn indrukwekkende bedragen voor een stad met ongeveer 90.000 inwoners. De schuldgraad liep ondertussen op tot 3.000 euro per inwoner, terwijl 1.000 euro het landelijk gemiddelde is.

Waar blijft de controle?

Wanneer een stadsbestuur jaarlijks honderden miljoenen euro’s uitgeeft en tientallen miljoenen euro’s aan subsidies verdeelt, mag de belastingbetaler verwachten dat elke euro zorgvuldig wordt besteed, dat de controle waterdicht is en dat bestuurders de hoogste normen inzake transparantie en verantwoordelijkheid hanteren.

Mechelen werd jarenlang verkocht als een supersterstad. Maar een echte voorbeeldstad wordt niet alleen beoordeeld op mooie slogans, internationale prijzen of een sterk communicatieverhaal. Zij wordt beoordeeld op degelijk bestuur, transparantie, financiële discipline en het vertrouwen dat burgers in hun overheid kunnen stellen.

Misschien is het daarom tijd om niet alleen het succesverhaal van Mechelen te vertellen, maar ook eerlijk te kijken naar de keerzijde: een stad met zeer hoge uitgaven, hoge schulden en een omvangrijk subsidieapparaat en een burgemeester die de voorbije jaren steeds vaker onder vuur ligt.

Bronnen

• Jaarrekening Stad Mechelen;
• Publieke documenten van Stad Mechelen;
• Berichtgeving over de zaak-El Kaouakibi;
• Publiek beschikbare informatie over de lopende onderzoeken naar de GAS-boetes en de werking van de Mechelse politie;
• Vlaams Parlement.