België: een uitgaven‑ en efficiëntieprobleem

België heeft een uitgaven‑ en efficiëntieprobleem. De recente analyse van Voka toont dat 17 van de 24 landen die we hebben onderzocht een betere dienstverlening combineren met een lagere belastingdruk dan wij. Dat is een harde realiteit die we niet kunnen negeren.

België: een uitgaven‑ en efficiëntieprobleem

Volgens Voka behoren we tot de landen met de hoogste overheidsuitgaven, zonder een overeenkomstig hoge kwaliteit van het beleid. Dit moet centraal staan in elk begrotingsdebat.

Waarom besparen niet op dienstverlening

Een efficiëntere overheid betekent niet minder politieagenten of minder verpleegkundigen. Het betekent minder geld dat verloren gaat aan inefficiënte administratie, overlappende bevoegdheden en verouderde procedures.

AI als motor voor efficiëntie

De vergrijzing van het ambtenarenapparaat biedt een natuurlijke afvloeiing. Bij iedere pensionering moet de vraag gesteld worden: kan AI een deel van de taken overnemen? AI kan documenten lezen, samenvatten, standaardbrieven voorbereiden, gegevens vergelijken, ontbrekende documenten detecteren, eenvoudige aanvragen voorbehandelen, regelgeving doorzoeken en burgers helpen bij standaardvragen.

Praktische stappen

1. Vervang een ambtenaar die met pensioen gaat niet automatisch door een nieuwe ambtenaar. Onderzoek eerst of AI en automatisering een belangrijk deel van zijn taken kunnen overnemen.
2. Laat AI het repetitieve werk doen en laat ambtenaren zich bezighouden met werk waarvoor menselijk inzicht nodig is.
3. Vereenvoudig de administratie: onderzoek welke vergunningen, formulieren, attesten, controles en procedures nog noodzakelijk zijn.
4. Maak efficiëntie meetbaar: publiceer jaarlijks eenvoudige cijfers over personeel en geleverde prestaties en vergelijk met Nederland, Denemarken, Zweden, Finland en andere goed presterende landen.

Einde meetbare efficiëntie

Een onderneming die niet weet hoeveel haar productie kost, gaat failliet. Waarom zouden we van de overheid minder verwachten? Door transparantie en vergelijking kunnen we zien waar het fout loopt en waar vooruitgang geboekt wordt.

Concluderend: meer doen met minder geld

Als AI vijf ambtenaren met technologische ondersteuning hetzelfde werk kan laten verrichten waarvoor vroeger tien mensen nodig waren, dan moet de overheid die productiviteitswinst durven nemen. Dat is de begrotingshervorming die België echt nodig heeft.

Bronnen

• Voka, België bij de hekkensluiters in Europa qua overheidsdienstverlening – Waar voor je geld, 23 september 2026.
• OECD, Digital Government Outlook 2026: Belgium, 2026.
• OECD, Digital Government Outlook 2026 – Adopting and governing AI in government, 2026.
• OECD, Restoring Public Finances – Government Operations, 2026.
• OECD, Building an AI-ready public workforce, 2026.