België kan zijn begrotingsproblemen niet eeuwig oplossen zonder staatsstructuur te hervormen

Premier Bart De Wever heeft het communautaire debat opnieuw geopend. Volgens hem kan België op federaal niveau nog één grote saneringsronde aan zonder de structuur van het land te hervormen. Deze uitspraak zorgt voor irritatie bij sommige partners, vooral door de timing. Maar los van de partijpolitieke strategie raakt De Wever hier een fundamenteel probleem: België kan zijn begrotingsproblemen niet eeuwig proberen op te lossen met nieuwe belastingen, lineaire besparingen en tijdelijke begrotingsingrepen. Op een bepaald ogenblik moet ook de staatsstructuur tegen het licht worden gehouden.

Een land met een bijzonder complexe overheidsstructuur

Door opeenvolgende staatshervormingen heeft België een onoverzichtelijke, inefficiënte structuur opgebouwd met een federale overheid, drie gewesten, drie gemeenschappen, tien provincies, honderden gemeenten, intercommunales en talrijke administraties en publieke instellingen. De bevoegdheden zijn versnipperd, verantwoordelijkheden lopen door elkaar en de overheid is voor burgers en ondernemingen onwerkbaar geworden. Daarom moet een volgende staatshervorming in de eerste plaats een efficiëntiehervorming zijn: bevoegdheden bundelen en dubbele structuren verwijderen.

Financiële responsabilisering van de regio’s

De Nationale Bank heeft de economische stromen tussen de drie gewesten uitvoerig onderzocht. Wallonië ontving over de onderzochte periode gemiddeld ongeveer 7,3 miljard euro per jaar aan interregionale overdrachten en vertoonde een structureel tekort op zijn lopende rekening van ongeveer 4,2 miljard euro. De overheidsuitgaven vertegenwoordigden er ongeveer 70 % van het regionale bbp. Dat is een economisch probleem dat men niet eindeloos met solidariteit alleen kan oplossen. Volgens dezelfde NBB‑studie is Brussel netto een belangrijke bijdrager aan de interregionale solidariteit. De Bank berekent ongeveer 3 miljard euro netto‑overdrachten per jaar vanuit Brussel naar de andere gewesten. Brussel produceert een groot economisch surplus, terwijl ongeveer 20 miljard euro aan arbeidsinkomsten vanuit Brussel naar Vlaamse en Waalse pendelaars vloeit. Solidariteit tussen mensen en regio’s mag blijven bestaan. Maar solidariteit zonder verantwoordelijkheid voor de eigen inkomsten en uitgaven maakt afhankelijkheid permanent.

Twee fundamenteel verschillende wegen

Als België werkelijk structureel wil hervormen, zijn er twee oplossingen:

1. Een hercentralisering. Zes staatshervormingen hebben het land te ingewikkeld gemaakt. Eén centraal beleid voor de grote domeinen, minder regionale domeinen en administraties. Politiek lijkt dat bijzonder moeilijk realiseerbaar. Na tientallen jaren regionalisering zouden deelstaten opnieuw aanzienlijke bevoegdheden moeten afstaan. Daarvoor bestaat vandaag geen politieke consensus.
2. Een veel verder doorgedreven confederale model, zoals de N‑VA verdedigt. Daarbij worden de deelstaten veel autonomer en moeten ze ook veel sterker instaan voor de financiering van hun eigen beleid. Het federale of confederale niveau behoudt dan een beperkter aantal bevoegdheden zoals defensie.

Stop met het bouwen van het Belgische labyrint. Wat geen oplossing meer is, is een zevende staatshervorming waarbij België nog ingewikkelder wordt. Geen nieuwe tussenstructuren. Geen bevoegdheden die voor 30 % federaal, voor 40 % regionaal en voor de rest communautair georganiseerd worden. Geen nieuwe financieringsmechanismen die alleen specialisten nog begrijpen. Ofwel erkennen we dat de regionalisering te ver is doorgeschoten en bouwen we opnieuw een sterkere federale staat. Ofwel trekken we de regionalisering consequent door en geven we de deelstaten veel ruimere autonomie, gekoppeld aan veel grotere financiële verantwoordelijkheid. Zelf acht ik die tweede richting politiek realistischer.

De Wever stelt de juiste structurele vraag

De belangrijkste verdienste van De Wevers uitspraak is dat hij de politiek tot nadenken dwingt. Kunnen we onze begrotingsproblemen blijven oplossen binnen dezelfde institutionele structuur? Een land dat structureel te veel uitgeeft, moet besparen. Maar een land waarvan de bestuurlijke structuur zelf inefficiënt is geworden, moet méér doen dan besparen. Het moet zichzelf hervormen. Dat zou hopelijk de beste staatshervorming van allemaal zijn.

Bronnen

• De Tijd, 16 september 2026, berichtgeving over de uitspraken van premier Bart De Wever over staatshervorming en begrotingssanering.
• Nationale Bank van België, Economische gezondheid van de gewesten: tussen ongelijkheden en omvangrijke stromen, 23 oktober 2025.
• Nationale Bank van België, onderzoek naar interregionale transfers via federale overheid en sociale zekerheid.
• Nationale Bank van België, Stromen en (on)evenwichten tussen de gewesten in België.