België telt niet 18 miljard aan bedrijfssubsidies, maar slechts 1,2 miljard

Wie het politieke debat de voorbije maanden volgt, krijgt de indruk dat de Belgische overheid jaarlijks bijna twintig miljard euro aan subsidies uitdeelt aan bedrijven. Dat klinkt spectaculair, maar het is een misleidende voorstelling van de feiten.

Niemand zal ontkennen dat België kwistig omspringt met belastinggeld. Jaarlijks vloeien vele miljarden euro’s naar subsidies, voor projecten, vzw’s, organisaties en allerlei initiatieven waarvan de maatschappelijke meerwaarde vaak moeilijk aantoonbaar is. Daar mag gerust kritisch naar gekeken worden.

Maar om die discussie te counteren probeert links belastingverlagingen en fiscale maatregelen voor ondernemingen plots ook als ‘subsidies’ te bestempelen. Dat is een vervalsing van het debat.

Wat is een subsidie?

Een subsidie is geld dat een overheid geeft aan een organisatie om een project te ondersteunen. Subsidies zijn geen belastingverminderingen of fiscale maatregelen. Die laatste zijn er gekomen om onze sputterende economie te laten overleven.

De grafiek waarop men zich beroept telt verschillende, totaal verschillende maatregelen samen. De grootste post is de gekende taxshift van de regeringen-Michel en de geplande verdere verlagingen onder de regering-De Wever. Dat zijn geen subsidies die bedrijven ontvangen, maar lagere werkgeversbijdragen op arbeid. De bedoeling daarvan is arbeid goedkoper te maken zodat bedrijven mensen kunnen blijven aanwerven en jobs creëren.

Daarnaast worden ook bijkomende lastenverlagingen bovenop de taxshift meegeteld. Ook dat zijn fiscale maatregelen. Verder rekent men de doelgroepsverminderingen mee. Daarbij krijgen werkgevers een korting wanneer zij bijvoorbeeld jongeren, oudere werknemers, langdurig werkzoekenden of personen met een handicap aanwerven. Opnieuw gaat het om een arbeidsmarktinstrument, niet om een subsidiepot.

Ook de vrijstellingen voor nachtwerk, ploegenwerk en overuren worden mee opgenomen. Daarbij mogen ondernemingen een deel van de bedrijfsvoorheffing behouden. Dat systeem moet ervoor zorgen dat onze industrie, logistiek en havens competitief blijven tegenover het buitenland.

Vervolgens worden de fiscale stimulansen voor onderzoek en ontwikkeling meegerekend. Die ondersteunen onderzoekers, innovatieve ondernemingen, biotech en farmaceutische bedrijven. België behoort daardoor al jaren tot de Europese koplopers inzake onderzoek en ontwikkeling.

Pas helemaal op het einde van de grafiek komen de algemene en sectorspecifieke subsidies. Dat zijn de échte klassieke subsidies waar de overheid effectief geld uitbetaalt: investeringssteun, energiepremies, ecologiesteun, exportsteun, landbouwsubsidies, steun aan bepaalde industriële sectoren en steun voor audiovisuele producties.

Te weinig subsidies voor technologische innovatie

Voor innovatie en nieuwe technologieën worden er overigens te weinig échte subsidies gegeven, zodat België veel minder startups kent dan andere Westerse landen.

Volgens de grafiek bedraagt de échte subsidies aan bedrijven vandaag ongeveer 1,2 miljard euro per jaar. Daarover kan perfect een inhoudelijk debat worden gevoerd. Welke subsidies zijn nuttig? Welke mogen verdwijnen? Welke leveren economische meerwaarde op? Dat zijn legitieme vragen.

Maar het is fundamenteel en intellectueel oneerlijk om vervolgens te doen alsof alle belastingverlagingen, RSZ-kortingen en fiscale stimulansen hetzelfde zijn als klassieke subsidies. Dat zijn fundamenteel verschillende instrumenten.

De echte uitgaven van de overheid blijven onderbelicht

Intussen blijft de veel bredere discussie over de echte uitgaven van de overheid vaak onderbelicht. België kent een enorme hoeveelheid subsidies voor overheden, intercommunales, vzw’s, middenveldorganisaties, adviesstructuren en projecten waarvan de maatschappelijke opbrengst lang niet altijd duidelijk is. Daar gaat jaarlijks vele miljarden euro’s naartoe en precies daar zou een grondige doorlichting op haar plaats zijn.

Wie alle fiscale maatregelen voor ondernemingen eenvoudigweg herdoopt tot ‘subsidies’, vervaagt bewust het onderscheid tussen lasten verlagen en geld uitdelen. Dat maakt misschien een sterke slogan, maar het draagt niet bij aan een eerlijk debat over de overheidsfinanciën.

Bronnen

• Federaal Planbureau (grafiek fiscale steunmaatregelen en subsidies aan ondernemingen);
• Federale Overheidsdienst Financiën;
• Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ);
• Vlaamse overheid – Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO).