België zou beter Zwitserland volgen in zijn steun aan Oekraïne

Op 2 oktober kondigde Zwitserland aan dat het opnieuw 135 miljoen Zwitserse frank, goed voor ongeveer 144 miljoen euro, vrijmaakt voor de wederopbouw van Oekraïne. Het interessante aan die beslissing is niet zozeer het bedrag, maar de manier waarop de Zwitsers hun steun organiseren. Terwijl de Europese Unie steeds grotere financiële engagementen aangaat en haar lidstaten daarin meesleept, tonen de Zwitsers dat internationale solidariteit ook op een economisch verstandige manier georganiseerd kan worden. Misschien wordt het tijd dat België daar eens wat beter naar kijkt.

Zwitserland helpt Oekraïne én zijn eigen ondernemingen

De Zwitserse regering heeft acht concrete wederopbouwprojecten goedgekeurd, voornamelijk gericht op energievoorziening, openbaar vervoer en watervoorziening. Het bijzondere is dat deze projecten door Zwitserse ondernemingen worden uitgevoerd. Bedrijven met een vestiging in Oekraïne konden projecten indienen van 3 tot 30 miljoen Zwitserse frank. De geselecteerde ondernemingen moeten bovendien minstens 10% van de projectkosten zelf financieren.

De selectie gebeurde in samenwerking met de Oekraïense overheid, waarbij rekening werd gehouden met de concrete behoeften, de technische haalbaarheid, de ontwikkelingsimpact en het efficiënte gebruik van de middelen. Het doel is helder: Oekraïne helpen met Zwitserse technologie en expertise, lokale werkgelegenheid creëren en tegelijkertijd de economische positie van Zwitserse ondernemingen versterken. Dat is geen naieve liefdadigheid, maar doordachte economische hulp. Zwitserland voorziet overigens een ruimer engagement van 5 miljard Zwitserse frank voor de periode 2025-2036. Het land neemt zijn verantwoordelijkheid op een meer onderbouwde manier op.

Wat doet België?

Volgens de FOD Buitenlandse Zaken heeft België sinds de Russische invasie in februari 2022 al 4,488 miljard euro aan bilaterale steun toegezegd. Daarbovenop komen nog onze indirecte bijdragen en garanties via de Europese Unie en internationale programma's. Alleen al voor 2026 werd 1,1 miljard euro militaire steun toegezegd. Daarnaast omvat de Belgische hulp onder meer:

• 128 miljoen euro humanitaire steun;
• 301 miljoen euro voor wederopbouw en veerkracht;
• Een wederopbouwprogramma van 150 miljoen euro via Enabel, voornamelijk gericht op gezondheidszorg, energie en onderwijs;
• Militaire leveringen, ondersteuning van de F-16-coalitie, drones, artillerie en luchtverdediging;
• Bijdragen via internationale organisaties en Europese financieringsmechanismen.

Maar bij dergelijke bedragen mag ook de vraag worden gesteld of iedere euro voldoende doelgericht wordt besteed en welke economische return België daarvoor krijgt. België heeft zelf uitstekende ondernemingen in de bouwsector, infrastructuur, baggerwerken, energie, waterzuivering, spoorwegen, logistiek en technologie. Waarom zouden we onze wederopbouwsteun niet veel nadrukkelijker koppelen aan opdrachten voor die ondernemingen? België beschikt vandaag al over Credendo en Enabel. Het is dus niet zo dat onze bedrijven buiten de wederopbouw worden gehouden. Maar we zouden van economische wederkerigheid veel meer een expliciete beleidsdoelstelling moeten maken, ook bijvoorbeeld bij onze steun aan Congo.

Euroclear: België is geen juridisch proefkonijn

Bij Euroclear in Brussel bevindt zich een gigantisch bedrag aan geïmmobiliseerde Russische tegoeden. Eind juni 2026 ging het volgens Euroclear om ongeveer 202 miljard euro aan gesanctioneerde Russische activa op zijn balans. De buitengewone opbrengsten van deze tegoeden worden inmiddels gebruikt om Oekraïne te ondersteunen. Ook de Belgische belastinginkomsten op die opbrengsten worden daarvoor ingezet.

Maar er bestaat een fundamenteel juridisch verschil tussen het aanwenden van buitengewone opbrengsten en het daadwerkelijk confisqueren of inzetten van het onderliggende Russische kapitaal. En precies daar moet België bijzonder voorzichtig zijn. Euroclear is een financiële instelling die onder Belgische jurisdictie opereert. De mogelijke gevolgen van internationale rechtszaken en schadeclaims mogen niet zomaar op ons land worden afgewenteld. Euroclear is ondertussen al betrokken bij procedures in Rusland. Ik hoop dan ook dat België binnen enkele jaren niet moet vaststellen dat het zich in een juridisch avontuur heeft laten meeslepen waarvan de miljarden financiële gevolgen bij onze bevolking zullen terechtkomen. Als Europa verder wil gaan met de Russische tegoeden, moet het ook juridisch sluitende oplossingen en afdwingbare, gezamenlijke garanties bieden.

Een Belgisch programma naar Zwitsers model

Los van Euroclear zou België zijn bijkomende financiële engagementen aan Oekraïne kritischer moeten bekijken, door de steun te beperken tot duidelijk omschreven, controleerbare doelstellingen. Voor de wederopbouw van Oekraïne is het Zwitserse model bijzonder interessant. Waarom zouden we geen Belgisch programma opzetten waarbij onze ondernemingen concrete projecten kunnen indienen?

Laat Belgische bouwbedrijven scholen en ziekenhuizen herstellen. Laat onze energiespecialisten elektriciteitsnetwerken moderniseren. Laat onze watertechnologische ondernemingen drinkwaterinstallaties bouwen. Laat onze ingenieurs en infrastructuurbedrijven hun expertise inzetten. Voorzie daarbij een eigen financiële inbreng van de ondernemingen, duidelijke budgetten, onafhankelijke controles en meetbare resultaten. Zo helpt België niet alleen Oekraïne, maar creëert het tegelijkertijd economische activiteit, werkgelegenheid en internationale groeikansen voor zijn eigen ondernemingen.

Europa als ongeleid projectiel

België zit ondertussen met handen en voeten gebonden aan Europa. De EU evolueert steeds meer tot een ongeleid projectiel. Een organisatie die er onvoldoende in slaagt haar fundamentele opdrachten behoorlijk uit te voeren, maar tegelijkertijd voortdurend nieuwe bevoegdheden, financiële middelen en internationale engagementen naar zich toe trekt. De interne markt blijft onvolmaakt. De Europese concurrentiepositie staat onder druk. Een werkelijk geïntegreerd energiebeleid ontbreekt.

In april werd een Europese steunlening van 90 miljard euro aan Oekraïne gegeven, gefinancierd via leningen op de kapitaalmarkten en gedekt door de Europese begroting. Ook België draagt mee verantwoordelijkheid voor dergelijke beslissingen. Wie gaat al die financiële engagementen uiteindelijk betalen? Wie controleert of de middelen efficiënt worden besteed? België moet soms eurokritischer durven denken.

Ik ben voorstander van een sterk Europa dat zich concentreert op zijn kerntaken: een goed functionerende interne markt, economische concurrentiekracht, energiezekerheid, grensbewaking en gezamenlijke veiligheid. Maar ik ben geen voorstander van dit Europa dat steeds meer geld uitgeeft, steeds meer schulden en verplichtingen opbouwt en zijn eigen lidstaten steeds minder beleidsruimte geeft. Wij hoeven niet bij iedere Europese beslissing de beste leerling van de klas te zijn. Zeker niet wanneer de mogelijke financiële gevolgen voor ons land buitengewoon groot zijn. België zou zich binnen de Europese Unie assertiever moeten opstellen. Solidariteit zonder economische visie is geen goed bestuur.

Conclusie: assertiever en economisch verantwoord

Zwitserland toont dat het perfect mogelijk is om Oekraïne te helpen en tegelijkertijd de eigen economische belangen te verdedigen. België zou daar een voorbeeld aan moeten nemen. Maak wederopbouwprojecten transparant en controleerbaar. Betrek onze eigen ondernemingen en zorg ervoor dat Belgische investeringen ook economische kansen voor België opleveren. Want het geld van de Belgische belastingbetaler verstandig beheren, is een belangrijke politieke verantwoordelijkheid.

Bronnen

• Zwitserse Bondsraad, persbericht 2 oktober 2026: Ukraine: Federal Council approves additional Swiss private-sector projects.
• Swiss State Secretariat for Economic Affairs (SECO), wederopbouwprogramma Oekraïne en projectselectie 2025-2026.
• FOD Buitenlandse Zaken, Belgische steun voor Oekraïne, actualisering 30 april 2026.
• Euroclear, H1 2026 Results, cijfers over geïmmobiliseerde Russische activa en juridische procedures.
• Raad van de Europese Unie, Financiële steun van de EU voor Oekraïne, inclusief de steunlening van 90 miljard euro voor 2026-2027.
• European Policy Centre, november 2025, analyse van de juridische risico's en noodzakelijke garanties rond Russische tegoeden.