Belgische hangmatcultuur ondermijnt integratie op de arbeidsmarkt

België bengelt steeds onderaan de Europese ranglijst als het gaat om de integratie van niet-EU-migranten op de arbeidsmarkt. Volgens een recente studie van de Rockwool Foundation Berlin bedraagt de arbeidsparticipatie van deze groep in ons land slechts 58,5%. Daarmee scoort België het laagst van alle onderzochte EU-landen. Het Europese gemiddelde bedraagt 66%, terwijl Malta als koploper zelfs 83,7% haalt.

Die cijfers zouden elke politicus wakker moeten schudden. Migratie is van alle tijden, maar de vraag is welk migratiemodel een land kiest en welke prikkels het daarbij geeft. België heeft decennialang gekozen voor een bijzonder genereuze sociale zekerheid, vooral onder invloed van de Waalse socialisten. Dat systeem maakte langdurige werkloosheid jarenlang mogelijk, met een werkloosheidsuitkering die zelfs meetelde voor de pensioenopbouw. Pas de jongste jaren probeert de federale regering dat model stap voor stap te hervormen.

Wanneer een land internationaal bekendstaat om zijn uitgebreide sociale bescherming zonder voldoende nadruk op activering, hoeft het niet te verbazen dat dit ook een aantrekkingskracht uitoefent op mensen die verwachten hier zonder werk toch een inkomen te kunnen verwerven. De cijfers tonen aan dat België bijzonder slecht presteert: slechts 58,5% van de niet-EU-migranten werkt, tegenover 68,6% van de autochtone Belgen en 70,3% van migranten uit andere EU-lidstaten. Het Europese gemiddelde voor niet-EU-migranten bedraagt 66%, ruim zeven procentpunten hoger dan België. Malta haalt zelfs 83,7%.

Onderwijs volstaat niet om de kloof te dichten

Het onderwijs blijkt in België onvoldoende te volstaan om de kloof te dichten. De studie stelt vast dat opgeleide niet-EU-migranten veel minder vaak aan het werk zijn dan hoogopgeleide autochtonen. Dat kan te maken hebben met verschillende factoren, zoals de cultuurkloof waardoor vrouwelijke studenten niet meer mogen werken na hun huwelijk. Slechts 49,5% van de niet-Europese vrouwen heeft een job, tegenover een veel hogere participatie bij mannen.

De studie wijst onder meer op de volgende knelpunten:

• moeilijkheden bij de erkenning van buitenlandse diploma’s;
• taalachterstand;
• culturele verschillen;
• een grote kloof tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt;
• en de concentratie van bepaalde bevolkingsgroepen in Brussel en andere grootsteden.

Een sociaal systeem dat werken niet beloont

Een sociaal systeem dat onvoldoende onderscheid maakt tussen werken en niet werken, maakt integratie moeilijker. Wanneer het financiële verschil tussen een uitkering en een laag loon beperkt is, vermindert de stimulans om snel werk te zoeken. Daarom lijkt het Australische model interessanter.

Australië voert al jarenlang een selectief migratiebeleid waarbij arbeidsmigratie centraal staat. Kandidaten worden beoordeeld op opleiding, beroep, werkervaring, taalvaardigheid en de mate waarin zij een bijdrage kunnen leveren aan de economie. Humanitaire opvang blijft mogelijk, maar de economische migratie is veel sterker gericht op mensen die snel aan het werk kunnen. Het uitgangspunt is logisch: migratie moet zoveel mogelijk bijdragen aan economische groei en maatschappelijke integratie.

Onze sociale zekerheid staat onder druk

Onze sociale zekerheid behoort tot de duurste van Europa. Door de vergrijzing, stijgende gezondheidsuitgaven en oplopende overheidsschuld staat ze steeds meer onder druk. In zo’n context kunnen we ons geen systeem permitteren waarin te veel mensen langdurig afhankelijk blijven van uitkeringen.

Solidariteit blijft een belangrijke waarde, maar solidariteit kan alleen blijven bestaan wanneer voldoende mensen bijdragen. Een duurzame welvaartsstaat heeft nood aan een arbeidscultuur waarin werken de norm is en uitkeringen een tijdelijk vangnet blijven, geen eindbestemming.

Bronnen

• Rockwool Foundation Berlin (analyse arbeidsparticipatie niet-EU-migranten, 2025)
• Business AM (samenvatting van de studie)
• Eurostat (arbeidsmarktstatistieken)
• OESO (Employment Outlook)