De waanzin van de dwangsommen: wanneer de staat met belastinggeld gooit

Ik ben van mening dat de Belgische overheid een absurd systeem heeft ontwikkeld waarbij het mismanagement van gevangenissen, asiel en sociale voorzieningen leidt tot enorme dwangsommen die uiteindelijk door de belastingbetaler worden betaald. Dit is niet alleen onrechtvaardig, het is ook een bewijs van slecht bestuur.

De gevangenis van Gent: een voorbeeld van mismanagement

De rechtbank heeft vastgesteld dat de overbevolking in de gevangenis van Gent niet snel genoeg wordt teruggedrongen. Als het niet gebeurt, moet de staat een dwangsom van 500 euro per gedetineerde per dag betalen – ongeveer 15.000 euro per maand. Deze cijfers laten zien hoe de staat haar eigen verplichtingen niet kan waarmaken.

Freddy Horion: een moordenaar die geld verdient

Freddy Horion, veroordeeld tot levenslang voor zes moorden, werd later in een gewone gevangenis geplaatst. Omdat de overheid niet tijdig een passende instelling kon vinden, liep een dwangsom van 1.000 euro per dag op. In juni 2026, toen hij naar het forensisch zorgcentrum van Rekem werd overgebracht, bedroeg de totale dwangsom ongeveer 770.000 euro. Een zesvoudig moordenaar kan dus honderdduizenden euro’s vergaren op kosten van de belastingbetalers.

Asielopvang en de kosten van mismanagement

Ook bij de opvangcrisis zijn rechtbanken enorme dwangsommen opgelegd omdat België niet genoeg opvang had. Vluchtelingenwerk ontvangt meer dan 1 miljoen euro aan subsidies van de overheid om de overheid voor de rechtbank te dagen. Fedasil bevestigt dat in 2024 Brusselse hotels werden gebruikt voor gezinnen waarvoor geen reguliere opvangplaats beschikbaar was. Het laatste opvanghotel sloot in januari 2026.

Een sociaal vangnet dat misbruikt wordt

Een sociaal systeem moet mensen opvangen wanneer ze buiten hun wil niet kunnen werken. Maar als het systeem zo slecht georganiseerd is dat het afwenden van rechten leidt tot gigantische dwangsommen, dan is het niet meer houdbaar. Werken moet aantrekkelijker blijven dan niet werken, misbruik moet bestreden worden en overheidsfalen moet niet eindeloos worden afgewenteld op de belastingbetaler.

Wat moet er veranderen?

Een dwangsom moet de overheid tot handelen dwingen, niet iemand rijk maken. Wanneer bedragen van honderden of duizenden euro’s per persoon en per dag beginnen op te lopen, moet de wetgever zich afvragen of het instrument zijn oorspronkelijke doel niet voorbijschiet. Mogelijke oplossingen zijn:

1. Plafonds voor individuele dwangsommen.
2. Collectieve dwangsommen in plaats van individuele.
3. Directe investeringen om de onderliggende problemen op te lossen.
4. Andere sanctiemechanismen waarbij het geld niet automatisch bij de individuele eiser terechtkomt.

De balans moet opnieuw gaan naar werken, verantwoordelijkheid en prestaties. Een welvaartsstaat kan niet functioneren wanneer steeds meer middelen worden gebruikt om slecht bestuur te financieren op kosten van de productieve bevolking. We moeten mensen stimuleren te ondernemen, te werken en te investeren.

Bronnen

• Rechtbank Eerste Aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent – beslissing strafuitvoeringsrechtbank Freddy Horion, 1 juni 2026;
• De Standaard, 23 juni 2026 – circa €770.000 dwangsommen Freddy Horion;
• Kamer van Volksvertegenwoordigers – parlementaire vragen over de dwangsommen in de zaak-Horion;
• Fedasil – Jaarverslag 2024 en informatie over het Belgische opvangstelsel;
• Vluchtelingenwerk Vlaanderen – Legal Helpdesk, Jaarverslagen en financiering;
• Vlaamse overheid – Hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en Justitieel Welzijnswerk;
• FOD Justitie – juridische tweedelijnsbijstand.