Fiscale rookgordijnen lossen het begrotingsprobleem niet op

De federale regering staat voor een harde realiteit: tegen 2029 moet ongeveer 6,9 miljard euro worden gevonden om de begroting op koers te krijgen. Er zal geen sprake zijn van ‘klassieke belastingverhogingen’, zo klinkt het. In de plaats daarvan spreekt men over ‘fraudebestrijding’, ‘fiscale vereenvoudiging’, ‘belastingverschuivingen’ en het ‘afbouwen van niches’.

Fraudebestrijding: een magische oplossing die niet werkt

Laat ons beginnen bij de meest populaire slogan: de strijd tegen fiscale fraude. Fraudebestrijding levert steeds minder geld op, omdat de overheid zicht heeft op alle rekeningen in de EU. Een strengere fiscus kan nog bijkomende inkomsten genereren, maar miljarden ophalen is onmogelijk geworden. Meestal gaat het om éénmalige correcties, regularisaties of optimistische ramingen die op papier mooi ogen, maar in de praktijk tegenvallen. Begrotingen bouwen op hypothetische fraudewinsten is politiek gemakzuchtig.

Niches afbouwen: de belastingverhoging via de achterdeur

Veel waarschijnlijker is dat de regering haar pijlen richt op zogenaamde ‘fiscale niches’. Vincent Van Peteghem heeft al meermaals stoer verklaard dat hij de ‘achterpoorten’ wil dichtgooien. In praktijk betekent dit uitzonderingsregimes vereenvoudigen, voordelen afbouwen en het belastingstelsel transparanter maken. Men ontneemt daarmee de laatste zuurstof voor onze ondernemingen.

Wanneer men de fiscale aftrek van dienstencheques vermindert, betaalt de middenklasse meer. Wanneer pensioensparen minder fiscaal aantrekkelijk wordt, treft men spaarders die net verantwoordelijkheid namen voor hun oude dag. Wanneer de fiscaliteit rond vastgoed wordt aangepast, worden eigenaars getroffen die jarenlang investeerden. En treft men nog meer de bouwsector en verhuurmarkt die het al moeilijk hebben. Dit zijn opnieuw belastingverhogingen via de achterdeur.

Belastingverschuiving: een moderne term voor een oude factuur

Nog interessanter is het discours over ‘belastingverschuiving’. Dat klinkt modern en economisch rationeel: minder lasten op arbeid, meer op consumptie, vermogen of vervuiling. België belast arbeid immers uitzonderlijk zwaar. Want wanneer de overheid minder belastingen op arbeid heft, moet het geld elders vandaan komen. Dat kan betekenen: hogere accijnzen, minder btw-uitzonderingen, duurdere energie, milieutaksen, kilometerheffingen, een hogere effectentaks of nieuwe heffingen op kapitaalinkomsten. Men noemt dat dan een verschuiving, maar voor veel burgers voelt het eenvoudigweg als een extra factuur.

De politieke communicatie is voorspelbaar: men zal vermijden het woord ‘belastingverhoging’ te gebruiken. In plaats daarvan krijgen we slogans als ‘vereenvoudigen’, ‘moderniseren’ en ‘onevenwichten corrigeren’. Maar voor gezinnen en bedrijven telt uiteindelijk de factuur.

België heeft een uitgavenprobleem, geen inkomstenprobleem

België heeft geen inkomstenprobleem; België heeft vooral een uitgavenprobleem. Vlaanderen alleen al geeft jaarlijks ongeveer 18 miljard euro aan subsidies uit. De federale overheid kampt met een expansie van uitgaven. Toch lijkt het politieke debat opnieuw sneller te evolueren richting nieuwe inkomsten dan richting fundamentele besparingen. Dat is begrijpelijk. Belastingen aanpassen is politiek eenvoudiger dan diep snijden in gevestigde structuren, overheidsapparaten of inefficiënte subsidies. Maar economisch blijft het symptoombestrijding.

Een geloofwaardig begrotingsbeleid vereist eerlijkheid. De essentie blijft deze: een begroting op orde krijgen is noodzakelijk. Maar wie fiscale niches afbouwt, consumptie zwaarder belast of nieuwe heffingen invoert, verhoogt in werkelijkheid belastingen.

Bronnen

• Belgische begrotingscontext en berichtgeving over het federale begrotingstraject (HLN, De Tijd, De Standaard, VRT NWS)
• OESO-data over belastingdruk op arbeid in België
• Federaal Planbureau en Nationale Bank van België over begroting en structureel tekort
• Parlementaire en mediaberichtgeving over fiscale niches, fraudebestrijding en lastenverschuivingen in België