Frank Vandenbroucke: van trotskist tot centrale sturing in de gezondheidszorg

Frank Vandenbroucke behoort vandaag tot de intellectueel sterkste politici van Vooruit. Hij is econoom, academicus, voormalig partijvoorzitter en minister met een indrukwekkend politiek parcours.

Maar dat parcours bevat ook een hoofdstuk dat veel te gemakkelijk wordt vergeten. Vandenbroucke begon de politiek als revolutionaire trotskist, en dat op een ogenblik dat de helft van Europa bezet was door het waanzinnige communisme. Dat blijft een zwarte bladzijde uit zijn politieke geschiedenis.

De jonge revolutionair

De jonge Vandenbroucke was actief bij de Revolutionaire Arbeidersliga (RAL), de Belgische afdeling van de trotskistische Vierde Internationale. Het was een revolutionair-marxistische organisatie die het kapitalisme wilde vervangen door een socialistische maatschappij.

De ideeën die binnen deze beweging werden verdedigd waren bijzonder radicaal. RAL-teksten uit die periode pleitten onder meer voor:

• nationalisaties van bedrijven zonder schadeloosstelling;
• arbeiderscontrole over ondernemingen;
• nationalisatie van banken, kredietinstellingen, holdings en strategische economische sectoren.

Het privébezit bestond niet meer. Arbeiderscontrole moest uiteindelijk uitmonden in een andere organisatie van de economie. Revolutionaire algemene stakingen, bedrijfsbezettingen en gecentraliseerde stakingscomités konden volgens deze revolutionaire strategie mee de overgang naar een andere machtsorde voorbereiden. En precies in dat milieu was de jonge Frank Vandenbroucke politiek actief.

Tijdens zijn studies economie aan de KU Leuven hield hij zich intensief bezig met marxistische economie. Vandenbroucke heeft zelf verteld hoe studenten destijds naar alternatieve economische theorieën zochten en onder meer de marxistische econoom Meghnad Desai naar Leuven haalden. Historische bronnen plaatsen Vandenbroucke vervolgens binnen de RAL en haar nationale leiding.

Dat verleden mag niet worden vergeten. Want we spreken over iemand die zich daadwerkelijk binnen een revolutionair-marxistische politieke beweging engageerde.

De overstap naar de SP

Later maakte hij de overstap naar de SP, de voorloper van de huidige Vooruit. Begin jaren tachtig kwam hij terecht bij SEVI, de studiedienst van de partij. Daarna ging het razendsnel. In 1985 werd hij volksvertegenwoordiger en in 1989 zelfs voorzitter van de SP.

Van trotskist tot voorzitter van een grote Belgische regeringspartij in nauwelijks meer dan een decennium. Had Vandenbroucke plots het politieke licht gezien? Of speelde ook het besef mee dat binnen een kleine revolutionaire organisatie nauwelijks een politieke carrière kon worden uitgebouwd?

Vandenbroucke geeft zelf een inhoudelijke verklaring voor zijn evolutie. De economist Vandenbroucke begon aan Marx te twijfelen. In een interview met KU Leuven vertelde hij dat de studie van marxistische economie hem uiteindelijk hielp afscheid te nemen van het marxisme. Hij concludeerde dat er volgens hem fundamentele problemen zaten in het economische verhaal van Marx.

Gelukkig had Frank Vandenbroucke grotendeels afscheid genomen van zijn revolutionair-marxistische ideeën. Want een econoom kan moeilijk blind blijven voor de fundamentele problemen waarmee centraal geplande economieën historisch geconfronteerd werden. De communistische Sovjet-Unie was democratisch en economisch een ramp met slechte prijsinformatie, bureaucratische besluitvorming, tekorten en overschotten, geen ondernemersvrijheid en geen innovatie. Men genereerde armoede in plaats van welvaart.

De trotskistische reflex in de gezondheidszorg

Speelt die trotskistische achtergrond parten? Want hoewel Vandenbroucke zijn trotskistische verleden achter zich heeft gelaten, zien we in sommige van zijn huidige hervormingen opnieuw een sterke drang naar centrale sturing, en dat is zeer jammer.

We zien dat vandaag zeer goed in de gezondheidszorg, waar hij alles op een centralistische manier wil regelen. Vandenbroucke zelf verwerpt de beschuldiging dat dit “staatsgeneeskunde” zou zijn. Volgens hem moeten vooral excessen worden aangepakt en moet de betaalbaarheid voor patiënten worden beschermd.

Hoe ver kan een overheid gaan in het bepalen van prijzen, vergoedingen, voorschrijfgedrag, budgetten en organisatie voordat een systeem te sterk centraal wordt aangestuurd? Dat is de discussie die artsen terecht moeten voeren.

De Belgische gezondheidszorg is immers geen communistische fabriek waarvan een minister vanuit Brussel kan bepalen hoeveel iedere producent mag verdienen en welke productiecapaciteit waar noodzakelijk is. Geneeskunde steunt op expertise, verantwoordelijkheid, ondernemerschap en een zekere professionele autonomie. Wie die autonomie systematisch verkleint, riskeert uiteindelijk precies het mechanisme te beschadigen dat ervoor zorgt dat mensen bereid zijn tien jaar te studeren, verantwoordelijkheid te dragen, een praktijk uit te bouwen en lange werkdagen te presteren.

Daar zit voor mij de paradox van Frank Vandenbroucke. De jonge Vandenbroucke behoorde tot een politieke beweging die geloofde dat centrale maatschappelijke sturing superieur kon zijn aan de economische ordening van het kapitalisme. De oudere Vandenbroucke heeft diep in zijn geest nog steeds een trotskistische reflex.

En misschien moet hij vandaag nog eens dezelfde les toepassen die hij zelf uit zijn economische studies trok: wanneer een theoretisch model botst met de mensen die het in de praktijk moeten uitvoeren, moet niet noodzakelijk de praktijk zich aanpassen aan het model. Soms moet de beleidsmaker zijn model aanpassen aan de werkelijkheid. Ook de Belgische artsen zouden hem daarvoor wel eens dankbaar kunnen zijn.

Bronnen

• KU Leuven, Interview Frank Vandenbroucke – ECONnect, over marxistische economie en zijn latere afscheid van het marxisme. (KU Leuven Foleon)
• Frank Vandenbroucke, Een voorontwerp van wet over hervormingen in de gezondheidszorg: veel gehoorde vragen, 9 juni 2025, over conventies, RIZIV-nummers, supplementen en de kritiek op “staatsgeneeskunde”. (Vandenbroucke)
• Frank Vandenbroucke, Gezondheidsbegroting 2026, over de gevraagde besparingen en efficiëntie-ingrepen bij artsen, ziekenhuizen en geneesmiddelen. (Vandenbroucke)
• Frank Vandenbroucke, Beleidsnota Volksgezondheid 2026, over nomenclatuurhervorming, ziekenhuisfinanciering, tariefbeleid en verdere hervormingen van de gezondheidszorg. (Vandenbroucke)
• Frank Vandenbroucke, Hervormingswet goedgekeurd in eerste lezing, over de plafonnering van ereloonsupplementen vanaf 2028 en het overlegmodel. (Vandenbroucke)