Het perverse vergoedingssysteem van vakbonden: hoe slechter de economie, hoe groter de inkomsten

De vakbonden in ons land draaien op een bizar mechanisme: hun inkomsten stijgen wanneer de economie krimpt. Dat is geen toeval, maar een structureel probleem dat al jaren sluimert. Terwijl werknemers en werkgevers het moeilijk hebben, vloeien er elk jaar honderden miljoenen euro’s naar de vakbondsburelen – zonder dat er belastingen op worden geheven.

Hoe werkt dat? Vakbonden ontvangen een deel van de loonkosten via de zogenaamde ‘sociale bijdragen’. Die bijdragen worden berekend op basis van de totale loonmassa in het land. En hier komt de perversiteit om de hoek kijken: als de economie slechter draait en bedrijven minder mensen in dienst houden of zelfs ontslagen, blijft de loonmassa vaak op peil. Hoe? Omdat de overheid via allerlei mechanismen (zoals tijdelijke werkloosheid, looncompensatie of sectorale steun) de lonen kunstmatig hoog houdt. Daardoor blijft de bijdrage aan de vakbonden – en dus hun inkomsten – groeien, terwijl de economie krimpt.

Het resultaat? Een vicieuze cirkel waarbij vakbonden meer geld binnenhalen naarmate de crisis dieper wordt. En dat terwijl hun rol in zo’n situatie juist zou moeten zijn om mee te denken over oplossingen, niet om financieel te profiteren van de ellende.

Waar gaat dat geld naartoe?

De inkomsten van de vakbonden zijn niet transparant. Er is geen openbaar register dat laat zien hoe de miljoenen worden besteed. Wel weten we dat een deel naar salarissen van de vakbondsleiders gaat, een ander deel naar lobbyactiviteiten en weer een ander deel naar allerlei projecten die vaak weinig met de belangen van de leden te maken hebben. En het ergste? Die inkomsten zijn vrijgesteld van belastingen. Dus terwijl gewone burgers en bedrijven hun centen afdragen aan de overheid, blijven de vakbondsburelen buiten schot.

Een systeem dat dringend hervormd moet worden

Dit is geen kwestie van een paar centen, maar van honderden miljoenen per jaar. En het gaat niet om een klein clubje, maar om de drie grote vakbonden in ons land. Zij profiteren van een systeem dat pervers is in zijn eenvoud: hoe slechter het gaat met de economie, hoe beter voor hun kas.

Er moet dringend een einde komen aan deze oncontroleerbare inkomstenstroom. Wat zijn de opties?

• Een volledige belastingplicht voor de inkomsten van de vakbonden, zodat ze meebetalen aan de samenleving waar ze deel van uitmaken;
• Een transparant subsidieregister, zodat iedereen kan zien waar het geld naartoe gaat;
• Een herziening van het systeem van sociale bijdragen, zodat de inkomsten van de vakbonden niet langer gekoppeld zijn aan de economische malaise;
• Een onafhankelijk onderzoek naar de besteding van de vakbondsgelden, om misbruik tegen te gaan.

Waarom doet niemand iets?

De vraag is niet alleen waarom dit systeem nog bestaat, maar ook waarom er zo weinig druk is om het te veranderen. De vakbonden hebben een enorme invloed op het politieke landschap. Ze zijn goed georganiseerd, hebben veel leden en kunnen snel mobiliseren. Dat maakt hen tot een machtige speler die moeilijk aan te pakken is.

Maar het is hoog tijd dat de politiek wakker wordt. Dit is geen kleinigheid, maar een structureel probleem dat de democratie ondermijnt. Want als organisaties die zogenaamd de belangen van werknemers vertegenwoordigen, profiteren van economische tegenspoed, dan is er iets grondig mis met dat systeem.

De tijd voor verandering is nu. Niet morgen, niet over een jaar, maar vandaag. Want als we niets doen, blijft deze perverse logica bestaan – en dat is slecht voor iedereen.

Bronnen

• De inkomsten van de vakbonden zijn gebaseerd op sociale bijdragen die gekoppeld zijn aan de loonmassa, zoals beschreven in de wetgeving rond sociale zekerheid.
• De vrijstelling van belastingen voor vakbondsgelden is vastgelegd in de belastingwetgeving.
• De groei van de inkomsten bij economische crises wordt bevestigd door analyses van de Nationale Bank van België en studies van het Planbureau.