Het vzw-statuut is uitgehold: tijd voor gelijke fiscale regels

De voorbije tien jaar heeft de Belgische fiscus al 138,3 miljoen euro aan bijkomende belastingen geïnd bij vzw’s die volgens controles te weinig belastingen betaalden. En die som zal nog stijgen, want de cijfers over aanslagjaar 2024 zijn nog niet volledig verwerkt.

Die cijfers zijn onthullend. In 2023 controleerde de fiscus 2.627 aangiften van vzw’s. Bij 498 dossiers, of 18,96%, moest de aangifte worden aangepast. Dat leverde gemiddeld 67.313 euro extra belasting per dossier op, goed voor 17,8 miljoen euro bijkomende inkomsten voor de schatkist. Tijdens het coronajaar 2020 bedroeg de gemiddelde fiscale correctie zelfs 121.369 euro per dossier, goed voor 54,7 miljoen euro extra.

Met andere woorden: bijna één op de vijf gecontroleerde vzw’s blijkt uiteindelijk niet volledig aan de fiscale regels te voldoen. Dat wijst op een structureel probleem.

Het vzw-statuut: een maatschappelijk doel met fiscale voordelen

Een vzw geniet van een gunstiger belastingstelsel omdat zij een maatschappelijk doel nastreeft. Vrijwilligersverenigingen, jeugdbewegingen, sportclubs, culturele organisaties en zorginitiatieven vervullen een onmisbare rol in onze samenleving. Maar zodra het vzw-statuut wordt gebruikt om economische activiteiten onder te brengen of belastingen te verminderen, wordt de oorspronkelijke bedoeling uitgehold.

Zelfs de Haven van Antwerpen gebruikte jarenlang een aparte vzw voor haar ICT-personeel, waardoor minder belastingen verschuldigd waren. Als zelfs een overheidsbedrijf dergelijke constructies gebruikt, hoeft niemand verbaasd te zijn dat ook andere organisaties de grenzen van de wet opzoeken.

De grootste vzw’s blijven buiten schot

Toch stoort mij iets veel meer: de fiscus lijkt bijzonder streng voor de private sector, maar opvallend terughoudend wanneer het gaat over de grootste vzw-constructies die nauw verbonden zijn met de overheid.

Kijk alleen al naar hun omvang. Smals, de ICT-vzw van de sociale zekerheid, realiseerde in 2025 een omzet van ongeveer 570 miljoen euro en telt meer dan 2.300 werknemers. Vrijwel al haar inkomsten zijn afkomstig van opdrachten voor de overheid. Toch betaalt deze grote ‘vzw’ geen euro belastingen.

De Belgische mutualiteiten beheren jaarlijks miljarden euro’s aan uitgaven binnen de verplichte ziekteverzekering en ontvangen daarvoor belangrijke administratieve vergoedingen van de sociale zekerheid. Geen enkele euro belasting wordt betaald. Met de winsten kopen sommige mutualiteiten kastelen en luxevastgoed.

De drie grote vakbonden vertegenwoordigen samen meer dan drie miljoen leden en spelen een sleutelrol bij de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen. Ook daar gaan jaarlijks zeer omvangrijke financiële stromen doorheen. Geen euro vloeit als belastinggeld naar de staat.

Daarnaast functioneren ook de politieke partijen juridisch via vzw-structuren. In 2025 ontvingen zij samen ongeveer 86,5 miljoen euro aan federale overheidssubsidies, bovenop andere inkomsten.

De overheid publiceert nauwelijks gegevens over de fiscale controles bij deze grote vzw-constructies. Daardoor ontstaat bij veel burgers de indruk dat de fiscus bijzonder streng is voor private organisaties, terwijl instellingen met een sterke politieke of institutionele verankering veel minder zichtbaar onder de loep worden genomen.

Twee maten en twee gewichten

Dat is nefast voor het vertrouwen in onze rechtsstaat. Wanneer de fiscus erin slaagt om bij gecontroleerde vzw’s in tien jaar tijd 138,3 miljoen euro bijkomende belastingen te innen en bijna 20% van de gecontroleerde dossiers moet corrigeren, dan is het niet meer dan logisch dat dezelfde controle-intensiteit wordt toegepast op de grootste en financieel krachtigste vzw-constructies van ons land.

Maar zolang die transparantie ontbreekt, blijft de indruk bestaan dat België twee maten en twee gewichten hanteert: streng voor de private sector, zeer terughoudend voor organisaties met nauwe banden met de overheid.

Een geloofwaardig belastingbeleid begint met gelijkheid

Een geloofwaardig belastingbeleid begint met één eenvoudig principe: iedereen gelijk voor de fiscus. Geen uitzonderingen. Geen politieke voorkeur. Geen selectieve blindheid.