Overheid faalt in beheer van miljarden belastinggeld: geen transparantie, geen verbetering

Stel u even voor dat een onderneming elk jaar 66 miljard euro zou uitgeven zonder precies te weten aan wie dat geld werd uitbetaald, waarvoor het werd gebruikt en of het ooit het beoogde resultaat heeft opgeleverd. Geen enkele accountant, commissaris of aandeelhouder zou dat aanvaarden. Het bedrijf zou onmiddellijk in grote problemen komen.

Toch is dat precies wat het federale BOSA-rapport en de daaropvolgende bespreking in de Kamer aan het licht brachten. De federale overheid gaf in 2023 ongeveer 66 miljard euro uit aan subsidies en transfers, maar beschikte niet over een volledig overzicht van de begunstigden, de doelstellingen of de resultaten. Er bestond geen centraal subsidieregister, de gegevens zaten verspreid over verschillende databanken en zelfs de definitie van een subsidie bleek niet overal dezelfde.

Wat nog meer verbaast, is dat we anderhalf jaar later nog steeds niet weten wat er met ons belastinggeld gebeurt. De overheden bieden geen oplossingen voor deze gekende inefficiëntie. Dat is extreem ernstig.

Wanneer een zelfstandige een fout maakt in zijn boekhouding, staat de fiscus snel aan de deur. Ondernemers worden geconfronteerd met controles, boetes en nalatigheidsinteresten. Burgers moeten elke euro kunnen verantwoorden. Maar wanneer de overheid zelf tientallen miljarden euro’s belastinggeld uitdeelt zonder een duidelijk overzicht, lijkt dat nauwelijks politieke gevolgen te hebben.

Dat is de wereld op zijn kop.

Subsidies zijn belastinggeld. Dat geld is van de mensen die elke dag werken, ondernemen en belastingen betalen. Wie belastinggeld uitgeeft, moet dezelfde discipline aan de dag leggen als die welke van burgers en ondernemingen wordt geëist.

Zeer verontrustend is dat België al jaren kampt met enorme begrotingstekorten en een snel oplopende overheidsschuld. In zo’n situatie zou je verwachten dat elke euro zorgvuldig wordt uitgegeven en opgevolgd. In plaats daarvan blijkt dat de overheid al jarenlang tientallen miljarden inefficiënt uitgeeft zonder enige verbetering noch schaamte.

Het debat zou daarom niet moeten gaan over meer belastingen of nieuwe belastingen, maar over beter bestuur. Voordat men opnieuw de hand legt op de bezittingen van gezinnen, spaarders, investeerders en ondernemers, moet de overheid aantonen dat zij zorgvuldig omspringt met het geld dat zij vandaag al ontvangt. Dat is een kwestie van goed bestuur én van respect voor de belastingbetaler.

Prioriteiten voor beter bestuur

• Een volledig en publiek toegankelijk subsidieregister;
• Uniforme regels voor alle federale subsidies;
• Periodieke evaluaties van de doeltreffendheid;
• Automatische stopzetting van subsidies die hun doel missen;
• Volledige transparantie over elke euro belastinggeld.

Wie van burgers maximale transparantie verwacht, moet diezelfde norm ook op zichzelf toepassen. Zolang de overheid geen zicht heeft op wat er met tientallen miljarden euro’s subsidies gebeurt, is het onmogelijk om burgers te belasten met nieuwe belastinginkomsten. Het fundamenteel probleem is de manier waarop al het belastinggeld wordt beheerd.

Bronnen

• Federaal BOSA-rapport over subsidies (voorgesteld in de Kamer, januari 2025);
• Federaal Parlement – bespreking van de uitgaventoets en aanbevelingen inzake subsidieregisters;
• Rekenhof – aanbevelingen inzake transparantie en evaluatie van overheidsuitgaven.