Subsidieschandaal van 19 miljoen euro: wanneer leert de overheid?

Het wordt stilaan een terugkerend ritueel. Om de zoveel weken duikt er opnieuw een bericht op over subsidies die verkeerd terechtkwamen, onvoldoende werden gecontroleerd en waarvan achteraf blijkt dat de overheid eigenlijk niet goed wist wat er met het geld gebeurde.

Deze keer gaat het over het Vlaams opleidingsverlof. Bij twee grote uitzendbedrijven werd voor ongeveer 19 miljoen euro aan subsidies teruggevorderd of tegengehouden. Het gaat om subsidies die volgens de Vlaamse Sociale Inspectie onterecht werden aangevraagd en daarom werden teruggevorderd of geblokkeerd. Hoe kan men dergelijke gigantische bedragen subsidies aanvragen voordat het controlesysteem merkt dat er fundamenteel iets fout loopt?

Het zoveelste dossier

In januari 2025 besliste Vlaanderen bijvoorbeeld om zestien extra personeelsleden in te zetten voor de bestrijding van fraude met dienstencheques. De regering verwachtte daarmee jaarlijks minstens 4 miljoen euro aan onterecht verkregen subsidies terug te vorderen.

In juni 2026 volgde opnieuw een opmerkelijk dossier in Antwerpen. Het gerecht startte een onderzoek naar mogelijke subsidiefraude bij twee vzw's die zich bezighouden met palliatieve begeleiding. Bij huiszoekingen werden volgens de berichtgeving bijna 100.000 euro cash, twee Mercedessen en luxegoederen in beslag genomen. Een van de betrokken organisaties had jarenlang aanzienlijke subsidies ontvangen. Alleen al vanuit de stad Antwerpen ging het volgens gepubliceerde cijfers om ongeveer 1,28 miljoen euro. De stad had eerder al ongeveer 162.000 euro teruggevorderd.

Begin 2026 werd in De Tijd de fundamentele vraag gesteld of Vlaanderen niet "subsidieverslaafd" is. Een van de problemen is precies dat voor een aanzienlijk aantal steunmaatregelen onvoldoende duidelijk kan worden aangetoond welk maatschappelijk of economisch rendement ze opleveren.

Bijna 20 miljard euro aan subsidies

De omvang van de Vlaamse subsidiecultuur maakt dit debat des te belangrijker. Volgens het Vlaamse subsidieregister liep het geregistreerde subsidiebedrag in 2025 op tot ongeveer 19,5 miljard euro. Voor 2024 ging het om ongeveer 18,8 miljard euro. We moeten daarbij opletten met vergelijkingen: het subsidieregister omvat zeer uiteenlopende geldstromen en niet iedere subsidie is vergelijkbaar met een bedrijfspremie of een opleidingssubsidie.

Fraudeurs zijn verantwoordelijk — maar ministers eveneens

Laat daar geen misverstand over bestaan: wie fictieve opleidingen organiseert, prestaties verzint of bewust valse informatie gebruikt om subsidies te ontvangen, is zelf verantwoordelijk voor die fraude. Maar daarmee is de politieke verantwoordelijkheid niet verdwenen.

Wanneer onze overheid miljoenen euro's subsidies uitdeelt, blijken controles pas achteraf de gaten in het systeem bloot te leggen. Precies daarom zou een overheid voorzichtiger moeten omspringen met geld dan een private onderneming. De Vlaamse regering heeft het systeem inmiddels hervormd. Er komen strengere sancties, controles en bijkomende voorwaarden. Bij uitzonderlijke bedragen moet vooraf menselijke controle plaatsvinden. En vooral: iedere grote structurele subsidie moet periodiek worden geëvalueerd op rendement.

Ondertussen moet Vlaanderen besparen. Misschien moeten we daarom niet bij ieder begrotingsprobleem onmiddellijk op zoek naar een nieuwe belasting. Misschien moeten we eerst eens grondig onderzoeken waar de miljarden die we al innen naartoe gaan.

Iedere minister moet verantwoordelijk worden voor zijn subsidiepot

Iedere minister zou jaarlijks een volledige lijst moeten publiceren van de subsidies binnen zijn bevoegdheid vanaf bijvoorbeeld 100.000 euro, met daarnaast:

• het uitgekeerde bedrag;
• de begunstigde;
• het doel;
• de meetbare resultaten;
• uitgevoerde controles;
• eventuele terugvorderingen.

En subsidies boven één miljoen euro zouden periodiek extern moeten worden doorgelicht. Het echte schandaal is een overheid die een systeem bouwt waarin misbruik onvoldoende snel wordt ontdekt en die miljarden subsidies verdeelt zonder voor iedere belangrijke geldstroom overtuigend te kunnen aantonen wat de belastingbetaler ervoor terugkrijgt. En wanneer Vlaanderen jaarlijks bijna twintig miljard euro aan geregistreerde subsidies verdeelt, mogen we verwachten dat iedere euro wordt behandeld alsof iemand er eerst hard voor heeft moeten werken.

Bronnen

• Vlaamse overheid – Vlaams subsidieregister, gegevens over Vlaamse subsidiestromen.
• De Standaard, september 2026 – berichtgeving over circa €19 miljoen teruggevorderde of tegengehouden subsidies in het dossier rond het Vlaams opleidingsverlof.
• Vlaams Parlement, november 2025 – parlementaire behandeling van de fraudeproblematiek bij het Vlaams opleidingsverlof.
• Knack, 9 januari 2025 – Jacht op fraude met dienstencheques moet jaarlijks vier miljoen opbrengen.
• De Standaard, 24 juni 2026 – berichtgeving over het gerechtelijk onderzoek naar mogelijke subsidiefraude bij Antwerpse vzw's voor palliatieve begeleiding.
• Vlaamse overheid/Vlaamse Regering – hervorming van het Vlaams opleidingsverlof en aanscherping van controles en sancties.
• De Tijd, 16 januari 2026 – Is Vlaanderen subsidieverslaafd? We weten niet eens of de steun rendeert.