Vincent Van Peteghem opent de doos van Pandora met 200 miljard aan federale uitgaven

Terwijl de regering-De Wever de onderhandelingen over het zomerakkoord is gestart en nog eens meer dan 7 miljard euro moet vinden om de federale begroting op orde te krijgen, heeft begrotingsminister Vincent Van Peteghem een historische stap gezet. Via een online platform maakte hij 10.000 federale uitgaven en subsidies openbaar. Samen vertegenwoordigen ze 200 miljard euro aan overheidsuitgaven. Dat is zonder twijfel een positieve beweging voor de transparantie van de politiek.

Een complex en onoverzichtelijk subsidielandschap

De publicatie heeft echter direct een debat geopend dat de Belgische politiek nog lang zal bezighouden. De eerste analyses tonen immers hoe omvangrijk en ingewikkeld het subsidie- en dotatielandschap is geworden. Niet alleen klassieke subsidies, maar ook dotaties aan overheidsbedrijven worden voor het eerst op een toegankelijke manier zichtbaar.

De gepubliceerde cijfers spreken voor zich. NMBS en Infrabel ontvingen samen meer dan 4 miljard euro aan subsidies en dotaties. Ethias, nog volledig in overheidshanden, kreeg ongeveer 1,2 miljard euro aan dotaties. Bpost, waarvan de overheid nog steeds meerderheidsaandeelhouder is, ontving volgens de gegevens 154,8 miljoen euro aan subsidies. Belfius kreeg ongeveer 6,6 miljoen euro, terwijl ook Proximus in de lijst voorkomt met overheidstoelagen.

Deze cijfers tonen vooral aan hoe groot de financiële rol van de overheid in onze economie is. Maar de databank roept ook heel wat vragen op. Uit de eerste analyses blijkt dat aanzienlijke bedragen naar internationale projecten vloeien. Volgens verschillende interpretaties van de gepubliceerde gegevens gaat het om meer dan 2,7 miljard euro aan projecten in Afrika.

Ook WOKE-organisaties ontvangen miljoenen euro’s per jaar van de federale en gewestelijke overheden. Critici stellen zich natuurlijk de vraag of al deze uitgaven vandaag nog verantwoord zijn en of belastinggeld voldoende doelgericht wordt ingezet.

Politieke verwevenheid en onduidelijke besteding

De historische verwevenheid tussen politieke partijen, de klassieke zuilen en de organisaties die overheidssubsidies ontvangen, komt duidelijk in de openbaarheid. Tegenstanders spreken over een systeem waarbij ons belastinggeld te gemakkelijk blijft doorstromen naar vertrouwde organisaties, netwerken en zuilen.

Van Peteghem heeft de deur al op een kier gezet voor een objectieve evaluatie van elke subsidie, en dat is zeer positief. Ook blijkt dat sommige betalingen – zoals 10 miljoen euro aan een Gentse advocatenkantoor – verkeerd werden geboekt of aan een verkeerde categorie werden toegewezen.

De echte uitdaging: orde scheppen in de chaos

De timing van deze openbaarmaking is bijzonder opvallend. Terwijl de regering burgers, ondernemingen en administraties vraagt om bijkomende inspanningen te leveren om de begroting te saneren, krijgt de belastingbetaler tegelijk voor het eerst een inkijk in duizenden uitgaven die jarenlang buiten het publieke debat bleven.

Misschien heeft Van Peteghem met deze publicatie inderdaad de doos van Pandora geopend, omdat deze databank pijnlijk blootlegt hoe versnipperd, complex en onoverzichtelijk het Belgische subsidie- en uitgavenlandschap is geworden. Duizenden afzonderlijke subsidies, toelagen en dotaties zijn ontstaan zonder dat nog iemand het volledige overzicht lijkt te begrijpen.

De uitdaging voor de regering-De Wever beperkt zich dan ook niet tot het vinden van 7 miljard euro om de begroting op orde te brengen. De echte uitdaging bestaat erin de overheid overzichtelijk, transparant en beheersbaar te maken. Elke uitgave zou periodiek moeten worden geëvalueerd op haar maatschappelijke meerwaarde en haar efficiënt gebruik van belastingmiddelen.

België heeft meer dan ooit nood aan ervaren crisismanagers en dit op alle bestuursniveaus. Mensen die moeilijke keuzes kunnen maken, structuren durven vereenvoudigen en vertrekken vanuit efficiëntie, transparantie en verantwoordelijkheid in plaats van partijpolitieke belangen.

Want als deze databank één ding duidelijk maakt, dan is het wel dat de grootste uitdaging niet alleen de begroting is, maar de manier waarop de overheid haar middelen beheert. De doos van Pandora is geopend. Nu moet de politiek tonen dat ze ook de moed heeft om orde te scheppen in de chaos die zichtbaar is geworden.

Bronnen

• Openbaarmaking van 10.000 federale subsidies en dotaties via het online platform van de federale overheid
• Eerste analyses van de gepubliceerde gegevens door verschillende mediakanalen
• Officiële cijfers van NMBS, Infrabel, Ethias, Bpost, Belfius en Proximus
• Reacties van critici en tegenstanders op de openbaarheid van de subsidies