Voorstel Milei: loon naar werken ook in de Belgische politiek

De Argentijnse president Javier Milei heeft een radicaal voorstel gelanceerd om politici financieel verantwoordelijk te houden voor hun begrotingsbeleid: het zogenaamde ‘begrotingsslot’. Wie als politicus jarenlang een tekort laat oplopen en weigert dat te corrigeren, moet zelf de gevolgen dragen. Eerst worden niet-essentiële overheidsuitgaven geblokkeerd, daarna verliezen de president, ministers en parlementsleden tijdelijk hun salaris. ‘Als de politiek haar werk niet doet, mag niet uitsluitend de bevolking daarvoor opdraaien,’ aldus Milei.

De kern van het probleem: politici betalen nooit de rekening

Politici beslissen over miljarden die zij niet zelf hebben verdiend. Wanneer zij te veel uitgeven, ondervinden zij daar persoonlijk niets van. Belastingen worden verhoogd, schulden doorgeschoven en besparingen uitgesteld, terwijl ministers, parlementsleden en partijen hun vergoedingen en dotaties gewoon blijven ontvangen. De belastingbetaler betaalt steeds de rekening. Waarom zouden degenen die de beslissingen nemen nooit een deel van de verantwoordelijkheid dragen?

De Brusselse impasse: een schoolvoorbeeld van politiek falen

De Brusselse politieke impasse na de verkiezingen van 9 juni 2024 toont aan hoe noodzakelijk zo’n mechanisme ook in België kan zijn. Het duurde maar liefst 613 dagen voordat Brussel opnieuw een volwaardige regering kreeg. Ondertussen bleef een regering in lopende zaken het gewest ‘besturen’, terwijl de begroting steeds verder ontspoorde. Ministers bleven op hun post en partijen bleven hun dotaties innen. De Brusselaar zag ondertussen de schuld, de onzekerheid en de intrestfactuur oplopen. Niemand kon de ontslagnemende regering dwingen om de begroting te saneren. Niemand kon de partijen verplichten om binnen een redelijke termijn een werkbare meerderheid te vormen.

Een geleidelijk systeem van sancties

België hoeft het Argentijnse voorstel niet letterlijk over te nemen. Een onmiddellijke volledige inhouding van alle politieke lonen zou juridisch en democratisch te bruusk zijn. Wij kunnen werken met een geleidelijk systeem waarin de sancties toenemen naarmate het financiële en politieke wanbeheer langer aanhoudt.

Wanneer een regering haar afgesproken begrotingstraject zonder geldige reden niet naleeft, kan in een eerste fase bijvoorbeeld tien procent van de ministeriële wedden worden ingehouden. Blijft een geloofwaardig herstelplan uit, dan loopt dat verlies na enkele maanden op tot twintig of dertig procent. Wanneer ministers vervolgens blijven volharden in de boosheid, kan hun vergoeding verder worden beperkt.

Daarna komen ook de parlementsleden van de meerderheid in beeld. Zij leveren immers de politieke steun waarmee een regering haar beleid kan voortzetten. Wie begrotingen en uitgaven goedkeurt, kan zich achteraf niet verschuilen achter de minister van Begroting. Zonder een parlementaire meerderheid kan geen enkel financieel wanbeleid blijven bestaan.

In een volgende fase kunnen de overheidsdotaties van de betrokken meerderheidspartijen gradueel worden verminderd. Zodra een geloofwaardig herstelbeleid is goedgekeurd, kan de blokkering worden opgeheven.

Drie indicatoren voor behoorlijk bestuur

Dat mag uiteraard geen systeem worden waarbij een tijdelijke recessie automatisch tot loonverlies leidt. Een regering is niet almachtig. Een oorlog, pandemie, bankencrisis of zware natuurramp kan een verantwoord begrotingstekort noodzakelijk maken. Bovendien bestaat behoorlijk bestuur uit meer dan boekhoudkundig evenwicht alleen. Daarom moeten drie indicatoren gezamenlijk worden beoordeeld: de begroting, de economische groei en het welvaartsniveau.

• Structurele begrotingssaldo: Hierbij moeten uitzonderlijke en tijdelijke crisisuitgaven buiten beschouwing kunnen blijven. Wat telt, is of de gewone inkomsten en uitgaven duurzaam naar elkaar toegroeien en of de schuld beheersbaar blijft.
• Reële economische groei: Een regering die haar tekort uitsluitend vermindert door ondernemers, investeerders en werkenden steeds zwaarder te belasten, verdient geen beloning. Zonder groei ontstaan geen nieuwe ondernemingen, banen of belastinginkomsten. Begrotingsdiscipline moet daarom samengaan met een beleid dat investeringen aantrekt en ondernemerschap stimuleert.
• Reële welvaart per inwoner: Een economie kan op papier groeien omdat de bevolking toeneemt, terwijl de gemiddelde burger nauwelijks vooruitgaat. Daarom moeten ook de koopkracht, de werkgelegenheid, de productiviteit en het reële bruto binnenlands product per inwoner worden gevolgd.

Een onafhankelijke begrotingsraad, samengesteld uit vertegenwoordigers van het Rekenhof, de Nationale Bank en onafhankelijke economen, zou jaarlijks kunnen beoordelen of een regering haar doelstellingen haalt. Zo vermijden we dat meerderheidspartijen zelf bepalen of zij goed hebben gepresteerd. De criteria en uitzonderingen moeten vooraf in de wet worden vastgelegd, zodat politieke willekeur uitgesloten wordt.

Loon naar werken: ook in de politiek

In vrijwel iedere andere beroepsgroep geldt loon naar werken. Een bedrijfsleider die jarenlang verliezen opstapelt, ziet uiteindelijk zijn onderneming verdwijnen. Een werknemer die zijn kerntaken niet uitvoert, wordt daarop aangesproken en uiteindelijk worden afgedankt. Alleen in de politiek lijkt het riant salaris volledig losgekoppeld van ieder meetbaar resultaat.

Het voorstel van Milei legt daarom een fundamentele democratische vraag op tafel: waarom draagt de burger altijd de gevolgen van politiek wanbeheer, maar nooit de verantwoordelijke politicus? Ook België heeft nood aan een begrotingsslot en een responsabiliseringsmechanisme om haar geloofwaardigheid te herstellen.

Wie goed bestuurt, economische groei creëert, de welvaart verhoogt en de overheidsfinanciën gezond houdt, verdient een behoorlijke vergoeding. Wie jarenlang blokkeert, schulden opstapelt en weigert verantwoordelijkheid te nemen, moet dat ook voelen. Loon naar werken dus. Ook in de Belgische politiek.

Bronnen

• Rekenhof, 30e Boek voorgelegd aan het Brussels Hoofdstedelijk Parlement (2025);
• BRUZZ, dossier Brussel zonder regering;
• The Guardian, Brussels goes record-breaking without a government;
• El País, Milei stelt zijn “grillete fiscal” voor.