VRT: een publieke omroep die miljoenen kost – waarom blijven we het betalen?

De vakbonden van de VRT kondigen opnieuw een staking aan. Op 12 oktober willen ze de openbare omroep op zwart zetten. De aanleiding? De nieuwe besparingen van de Vlaamse regering, die tot 2029 een totaal van 26,6 miljoen euro moeten realiseren. Waarom blijven we anno 2026 nog steeds vast aan een publieke omroep die jaarlijks honderden miljoenen euro’s kost en tegelijkertijd op de commerciële mediamarkt actief is?

De rijke geschiedenis van de VRT

Op 28 maart 1914 vonden vanuit het koninklijk paleis in Laken de eerste Belgische radio‑uitzendingen plaats. In de jaren twintig ontstonden verschillende private radio‑initiatieven. In 1930 werd het Nationaal Instituut voor de Radio‑omroep (NIR) opgericht. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleek hoe gevaarlijk een omroep kan zijn wanneer politieke machthebbers de media controleren. De Duitse bezetter nam het NIR‑gebouw aan het Flageyplein in beslag en verspreidde propaganda via Zender Brussel. Andere Belgische omroepmedewerkers kozen voor het tegenovergestelde pad, werkten mee aan de Belgische uitzendingen van Radio London (BBC) en sloten de uitzendingen af met de bekende woorden:

En dan zeg ik zonder te boffen, we krijgen ze wel de moffen!

Na de oorlog hernam het NIR zijn normale activiteiten. Op 31 oktober 1953 begon de Vlaamse televisie aan haar eerste officiële uitzendingen. Vanuit een bescheiden studio werd een nieuw tijdperk ingeluid. Irene Beval werd een van de eerste vertrouwde gezichten op het Vlaamse televisiescherm. De televisie groeide uit tot het centrale meubelstuk van de Vlaamse huiskamer, met programma’s als Schipper naast Mathilde, Nonkel Bob, Johan en de Alverman, Kapitein Zeppos, Wij, Heren van Zichem, De Collega’s… Later kwamen onder andere succesvolle producties als FC De Kampioenen, Het Eiland e.a.

Financiële realiteit – jaarverslag 2025

• Totale opbrengsten: 528,4 miljoen euro.
• Overheidsfinanciering: ongeveer 306 miljoen euro.
• Eigen inkomsten: ongeveer 222,3 miljoen euro.
• Totale kosten: 533,1 miljoen euro.

De VRT ontvangt dus ongeveer 306 miljoen euro overheidsmiddelen per jaar. Daarbovenop haalt de omroep aanzienlijke inkomsten uit reclame, sponsoring, distributie en commerciële activiteiten.

Besparingen en de Vlaamse regering

Volgens de vakbonden loopt de totale besparingsopdracht tegen 2029 op tot 26,6 miljoen euro. Tegelijk heeft de Vlaamse regering in de beheersovereenkomst 2026‑2030 bijkomende financiering en meer mogelijkheden voor commerciële inkomsten voorzien. Het is onbegrijpelijk dat de VRT bij zulke “lichte” maatregelen direct naar stakingen grijpt. Men polariseert mee en kiest stoer de kant van de uiterst linkse oppositie.

Neutraliteit en onafhankelijkheid onder druk

De VRT wordt geacht onafhankelijk, onpartijdig en pluralistisch te werken. Neutraliteit is echter meer dan een bepaling in een beheersovereenkomst. Het gaat ook over de keuze van onderwerpen, de samenstelling van debatpanels, de selectie van deskundigen, de manier waarop vragen worden gesteld en de ruimte die verschillende maatschappelijke opvattingen krijgen. De openbare omroep is doorheen zijn geschiedenis nooit los van politieke invloeden geweest. Vandaag bestaat er kritiek op de vermeende ideologische eenzijdigheid van bepaalde programma’s en redacties. Denk aan An De Bie die genoot van de klimaatmarsen, Martine Tanghe die haar politieke mening nooit wegstak, of Ella Leyers die tijdens prime‑time verklaarde dat ze een lidkaart wilde van de communistische PVDA. Een journalist mag een persoonlijke politieke overtuiging hebben, maar de kijker moet erop kunnen vertrouwen dat die overtuiging niet bepaalt hoe nieuws wordt geselecteerd en gebracht.

Alternatieven: private nieuwszenders en concurrentie

In de Verenigde Staten bestaan naast publieke media ook uitgesproken commerciële nieuwszenders zoals CNN en Fox News, elk met een eigen ideologie en verschillend publiek. VTM toont aan dat private zenders neutraal nieuws kunnen brengen. Waarom zouden we in Vlaanderen geen grotere markt kunnen ontwikkelen voor onafhankelijke private nieuwszenders met verschillende redactionele achtergronden? Laat mediabedrijven concurreren op kwaliteit, betrouwbaarheid, onderzoeksjournalistiek en relevantie. Laat de consument kiezen.

Een geleidelijke hertekening – een kleinere, efficiëntere openbare omroep

Ik pleit voor een geleidelijke hertekening met een kleinere, meer efficiënte openbare omroep. Een kleinere omroep kan zich concentreren op een duidelijk omschreven maatschappelijke opdracht:

• Onafhankelijke basisnieuwsvoorziening en betrouwbare informatie.
• Vlaamse cultuur, taal, geschiedenis en waardevol audiovisueel erfgoed.
• Educatieve programma’s en aanbod voor kinderen.
• Toegankelijke informatie voor doelgroepen die door commerciële media onvoldoende worden bereikt.
• Een beperkt aanbod.

Voor grote amusementsformats, dure entertainmentproducties en commerciële activiteiten moet telkens worden onderzocht of belastingfinanciering werkelijk noodzakelijk is. Ook het personeelsbestand, de managementstructuur, de technische diensten en de productiekosten verdienen een grondige efficiëntieanalyse door eerst te bepalen welke opdrachten de VRT in de toekomst nog moet vervullen en vervolgens de organisatie en financiering daarop af te stemmen.

De overheid moet niet alles zelf blijven doen

De geschiedenis van de VRT verdient respect. Van de eerste radio‑uitzendingen over de moeilijke oorlogsjaren tot de legendarische televisieprogramma’s die generaties Vlamingen samenbrachten. Maar de maatschappij en het medialandschap zijn veranderd. Dan moet ook de rol van de overheid kunnen veranderen. De Vlaamse belastingbetaler heeft recht op een efficiënte besteding van zijn geld. De kijker heeft recht op onafhankelijke informatie en een divers medialandschap. Een openbare omroep hoeft niet groot te zijn om maatschappelijk waardevol te blijven.

Bronnen

• VRT – Geschiedenis van de publieke omroep en historisch archief, waaronder de oorlogsjaren, de eerste televisie‑uitzendingen en de komst van VTM.
• VRT – Jaarverslag 2025, financiële resultaten.
• Vlaamse Regering – Beheersovereenkomst VRT 2026-2030.
• Vlaams Parlement – Commissie Media, 29 januari 2026, bespreking van de financiering van de VRT.
• TVvisie, 1 oktober 2026 – VRT‑vakbonden kondigen staking aan.
• VRT – De VRT‑gebouwen en het project VRT Morgen.