ChatControl: De prijs van veiligheid voor onze privacy

ChatControl wordt door de Europese Unie gepresenteerd als een noodzakelijk instrument tegen seksueel misbruik van kinderen. Maar het doel is zo nobel dat het risico op een andere vorm van onderdrukking vaak over het hoofd wordt gezien. Hoeveel macht mag een overheid krijgen over de privécommunicatie van haar burgers?

Het briefgeheim en de scheiding der machten

Het briefgeheim is een hoeksteen van onze democratie. Het beschermt het recht op privéleven en vertrouwelijke communicatie, vastgelegd in artikel 29 van de Belgische Grondwet, artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en artikel 7 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie. Het principe is onveranderd: een overheid die alle correspondentie kan lezen, kan het politieke debat controleren.

Ons strafrecht is gebaseerd op het beginsel dat iedereen onschuldig is totdat het tegendeel bewezen is. Telefoons mogen niet zomaar worden afgeluisterd en een huiszoeking kan alleen plaatsvinden na een gemotiveerde beslissing van een onderzoeksrechter. De scheiding der machten, zoals Montesquieu al in 1748 beschreef, voorkomt dat de uitvoerende macht zelf bepaalt wie permanent wordt gecontroleerd.

ChatControl en de EU

De EU heeft geen briefgeheim en negeert de scheiding der machten. Jaarlijks worden er 2.000 nieuwe wetten vastgesteld die het privéleven verder inperken. Met ChatControl wordt een nieuwe stap gezet in de controle van Europese burgers, waarbij een toezichthouder zonder rechterlijke toetsing toegang krijgt tot privécommunicatie.

De beslissing in het Europees Parlement

De verlenging van ChatControl werd via een spoedprocedure goedgekeurd, op de laatste dag vóór het zomerreces, toen veel leden al naar huis waren. Dit voedt de perceptie dat het dossier niet via het normale democratische debat werd behandeld. De stemmen waren verdeeld: Vlaams Belang, Groen, Vooruit, PVDA en Anders stemden tegen, terwijl N-VA, CD&V, MR, Les Engagés en PS de verlenging steunden.

Wat we moeten doen

Vrijheid verdwijnt niet plots, maar langzaam, met uitzonderingen hier en daar. We moeten uiterst voorzichtig omgaan met maatregelen die onze fundamentele rechten raken. De geschiedenis leert dat tijdelijke veiligheidsmaatregelen vaak permanent worden. Na 9/11 zijn veel maatregelen nog steeds van kracht, en Snowden heeft laten zien hoe omvangrijk de wereldwijde massasurveillance is geworden.

Belangrijkste punten

• ChatControl biedt geen echte veiligheid, maar beperkt onze privacy.
• De EU negeert het briefgeheim en de scheiding der machten.
• De besluitvorming via spoedprocedure roept vragen op over democratische legitimiteit.
• Vrijheid verdwijnt langzaam; we moeten waakzaam blijven.

Bronnen

• Belgische Grondwet, artikel 29
• Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, artikel 8
• Handvest van de Grondrechten van de EU, artikelen 7 en 8
• Montesquieu, De l’Esprit des Lois (1748)
• Europese Parlement – stemming over de verlenging van de tijdelijke ePrivacy-afwijking (juli 2026)
• HowTheyVote.eu – stemgedrag van de leden van het Europees Parlement
• Europese Commissie – voorstel voor de Child Sexual Abuse Regulation (CSAR/ChatControl)
• Hof van Justitie van de EU – arresten Digital Rights Ireland (2014), Tele2 Sverige/Watson (2016) en La Quadrature du Net (2020)