De Cubaanse economische en politieke mislukking

28/06/2026 20:03 Door Wim Vander Cruyssen

Mijn bezoek aan Cuba onthulde een samenleving verstrikt in bureaucratie en inefficiëntie, ver van het romantische beeld dat de propaganda schetst. De echte oorzaak van de Cubaanse malaise ligt niet bij het Amerikaanse embargo, maar bij het verstikkende communistische systeem.

Als student was ik gefascineerd door Cuba. Het nostalgische eiland van salsa, rum en sigaren sprak tot de verbeelding. Ik schreef er zelfs een scriptie over. Net als zovele anderen geloofde ik het verhaal van een volksdemocratie waarin meer dan 90 procent van de bevolking enthousiast ging stemmen en waarin de revolutionaire idealen van Fidel Castro zouden hebben geleid tot een rechtvaardige samenleving. Wanneer er iets fout liep, was dat volgens de klassieke uitleg uitsluitend de schuld van de Verenigde Staten en hun embargo.

Tot ik Cuba zelf bezocht. Reizen doet soms meer dan duizend boeken lezen.

Wat ik zag, was niet het romantische Cuba uit de propagandafolders, maar een samenleving die kreunt onder bureaucratie, inefficiëntie en een verstikkende ambtenarenstaat.

Ik herinner mij de eindeloze wachtrijen aan postkantoren waar slechts één bediende daadwerkelijk werkte terwijl wel vijf collega’s nietsdoend toekeken. Overal zag je ambtenaren. Op haast elke straathoek in Havana stond een politieman. In musea zaten personeelsleden te slapen omdat ze nutteloos werk hadden, zoals het aannemen van mantels in het tropische Cuba. In het mausoleum van Che Guevara telde ik ook tientallen personeelsleden die niets om handen hadden.

Binnen “bewonder” je er de wapens waarmee Che zijn revolutie manu militare wilde doorvoeren. Veel van zijn materiaal kwam uit de communistische Sovjet-Unie. Ook in Congo liep hij gewapend rond, maar moest hij gaan vluchten. Hij mislukte gelukkig overal in zijn opzet. Die communistische gewapende strijd is gelukkig nergens doorgebroken.

In hotels zag ik hoe absurd het communistische systeem functioneert. Voor de eenvoudigste vraag was een hele administratieve ketting nodig. Een toiletrol verkrijgen was zo’n overheidsprocedure. De ene noteert de aanvraag, een andere geeft ze door, een derde moet toestemming vragen, een vierde bestelt en uiteindelijk brengt iemand anders het product. Het systeem is zodanig verstard dat zelfs de eenvoudigste dienstverlening nodeloos ingewikkeld wordt. Het draait zodanig vierkant dat zelfs onze gidse op de duur toiletrollen moest gaan stelen.

Zelfs de toeristische propaganda kon de werkelijkheid niet verbergen. Bezoekers worden langs moderne “Chinese” winkels geleid om te tonen dat Cuba mee is met de technologie. Maar zodra je met gewone Cubanen spreekt, hoor je een totaal ander verhaal. Velen vertellen over voedseltekorten, slechte lonen, beperkte vooruitzichten en een economie waarin initiatief niet wordt beloond. De Cubaanse bootvluchtelingen zijn daarvan een stille getuige.

Gezondheidszorg met kanttekeningen

Ook de gezondheidszorg, waarmee Cuba internationaal vaak uitpakt, verdient nuance. Cuba beschikt weliswaar over opvallend veel artsen – ongeveer 9,5 artsen per 1.000 inwoners, één van de hoogste cijfers ter wereld – en de levensverwachting zou ongeveer 78 jaar bedragen. Maar die statistieken vertellen niet het volledige verhaal. Tal van internationale waarnemers en bezoekers signaleren tegelijk tekorten aan geneesmiddelen, verouderde infrastructuur en een gezondheidszorg die voor gewone Cubanen vaak veel minder kwalitatief is dan het beeld dat aan buitenlandse bezoekers wordt voorgesteld. Our World in Data

Nog opvallender vond ik de waanzinnige mentaliteit binnen het overheidsapparaat. Wanneer een regenbui losbarstte, ervoer ik dat de ambtenaren gewoon naar huis mochten. Voor mijn neus sloten ze de deuren omdat er een paar druppels vielen. Ook dat blijkt een officiële regel van de communistische bureaucratie.

Het embargo als zondebok

Het fundamentele probleem van Cuba is niet de Amerikaanse blokkade. Uiteraard heeft het Amerikaanse embargo economische gevolgen. Maar het verklaart niet waarom een economie intern zo inefficiënt georganiseerd is. Cuba kan immers handel drijven met tientallen andere landen, waaronder China, Rusland, Canada, Mexico en de Europese Unie. China levert vandaag al jarenlang tal van goederen aan Cuba. Het embargo alleen kan onmogelijk de economische mislukkingen verklaren.

De echte oorzaak ligt veel dieper. Geen enkel land kan duurzaam functioneren wanneer alle beslissingen door de bureaucratische overheid worden genomen, wanneer ondernemerschap onbestaand is en wanneer initiatief niet wordt beloond. De Sovjet-Unie stortte uiteindelijk ook economisch in.

Chinees pragmatisme versus Cubaanse starheid

China begreep dat al eind jaren zeventig. Onder Deng Xiaoping werden privé-initiatief, buitenlandse investeringen en marktmechanismen toegelaten, terwijl de Communistische Partij de politieke macht behield. Dat economische pragmatisme veranderde China volledig. Vandaag telt China honderden miljardairs (!) en behoort het tot de grootste economieën ter wereld. Dat was onmogelijk geweest onder de centraal geleide planeconomie.

Dat betekent uiteraard niet dat China een liberale democratie is. Maar economisch heeft het land wel afstand genomen van het communistische model. Cuba heeft die stap nooit gezet. Het resultaat is zichtbaar voor iedereen die het eiland bezoekt. Een economie waarin de overheid alles organiseert, creëert uiteindelijk steeds meer formulieren, meer nutteloze ambtenaren en een complete inefficiënte staat.

Zo zouden ook wij evolueren onder de communisten, iedereen arm en ongelukkig onder een communistische bureaucratie. Geen enkel land wordt rijk door mensen bezig te houden met administratie. Wel door mensen de vrijheid te geven om te ondernemen, te investeren, risico’s te nemen en daar ook de vruchten van te plukken.

De waarheid boven de ideologie

Na dit bericht kreeg ik scheldpartijen van linkse trollen. Dat verbaast mij niet. Wie aan Cuba raakt, raakt voor sommigen nog altijd aan een ideologisch symbool. Maar de zuivere werkelijkheid laat zich niet wegdiscussiëren. De waarheid is confronterend. Ik heb Cuba leren kennen zoals het werkelijk is. Niet zoals het op propagandaposters wordt voorgesteld.

Wil Cuba ooit opnieuw economisch bloeien, dan zal het dezelfde conclusie moeten trekken als China bijna een halve eeuw geleden: stimuleer privé-initiatief, geef ondernemerschap kansen, verminder de verstikkende bureaucratie en laat mensen opnieuw beloond worden voor hun inspanningen. Geen enkel land is ooit welvarend geworden door het communisme. Wel door zijn burgers de vrijheid te geven om vooruit te gaan.