Van fraude naar overregulering: wie beschermt onze thuisverpleging?

Enkele maanden geleden kwam een frauderende zelfstandige thuisverpleegkundige uitgebreid in het nieuws. Het ging om ernstige vermoedens van misbruik van onze ziekteverzekering: prestaties aanrekenen die niet werden uitgevoerd, patiënten bewust verkeerd inschalen of op andere manieren frauderen met gemeenschapsgeld. Dat moet hard worden aangepakt.

Maar België heeft een hardnekkige bestuurlijke kwaal. Waar we een misbruik vaststellen, bestrijden we niet alleen het probleem, maar bouwen we meteen een overdreven controlesysteem rond iedereen die het beroep uitoefent. Zo dreigt de behandeling sterker te worden dan het probleem zelf.

Een fraudeur wordt betrapt en duizenden correcte zorgverleners krijgen strengere controles, meer administratie en meer verantwoordingsplicht. Een mechanisme dat we ondertussen in zowat iedere sector herkennen.

De feiten

Het RIZIV meldde in maart 2026 dat zijn controledienst in 2025 voor ongeveer 15,9 miljoen euro aan onterechte aanrekeningen had vastgesteld, tegenover 11,7 miljoen euro in 2024. Er waren 47 fraudedossiers, waarvan 43 betrekking hadden op individuele zorgverleners. Tandartsen vormden volgens het RIZIV de grootste groep, gevolgd door thuisverpleegkundigen en artsen.

Iedere euro die frauduleus uit onze gezondheidszorg wordt gehaald, is een euro die niet naar een patiënt, ziekenhuis, verpleegkundige of arts kan gaan.

De Belgische regelmachine

Onze overheid heeft moeite met maatwerk. Gerichte controle vraagt kennis van een sector, intelligente gegevensanalyse en inspecteurs die afwijkende patronen kunnen herkennen. Regels opleggen is gemakkelijker.

En dus krijgen we steeds meer registratie, procedures, controles, bewijsvoering en administratieve voorwaarden. Dat heeft een pervers gevolg: de echte fraudeur zoekt manieren om het controlesysteem te omzeilen, terwijl de correcte zorgverlener steeds meer tijd aan administratie besteedt. Uiteindelijk wordt degene die correct werkt het zwaarst geconfronteerd met de gevolgen van fraude die anderen hebben gepleegd.

Dat is bijzonder problematisch in de thuisverpleging.

Wie denkt dat thuisverpleging alleen een technische handeling is, begrijpt weinig van het beroep

Een thuisverpleegkundige komt dagelijks bij ouderen, chronisch zieken, mensen met een beperking en patiënten die na een ziekenhuisopname thuis verder worden verzorgd. Het beroep is complex en vraagt meer dan alleen technische handelingen.

Neem de Katz-schaal, misschien wel het bekendste voorbeeld. Deze schaal beoordeelt de afhankelijkheid van patiënten voor wassen, aankleden, verplaatsingen, toiletbezoek, continentie en eten. Maar een meetinstrument mag nooit de werkelijkheid vervangen. Een hoogbejaarde patiënt kan op papier nog bepaalde handelingen zelfstandig uitvoeren, terwijl hij in de dagelijke praktijk aanzienlijke hulp nodig heeft. Wie uitsluitend naar de score kijkt, ziet enkel een cijfer.

We betalen steeds minder voor steeds meer verantwoordelijkheid. Tegelijk verwachten we steeds meer van thuisverpleegkundigen. We willen dat mensen langer thuis blijven wonen, ziekenhuisopnames verkorten en chronische patiënten thuis behandelen. Maar dan moet je ook bereid zijn de mensen die die zorg leveren behoorlijk te behandelen.

Een nieuw financieringsmodel is nodig

Het RIZIV en het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) onderzoeken momenteel een nieuw financieringsmodel voor de thuisverpleging. Daarbij wordt erkend dat de zorg complexer wordt door vergrijzing, chronische aandoeningen en de verschuiving van zorg van ziekenhuizen naar de thuisomgeving. Ook activiteiten zoals preventie, patiëntenvoorlichting en zorgcoördinatie worden vandaag niet altijd voldoende zichtbaar in het financieringssysteem.

Teveel administratie en controles maken het beroep administratief steeds onaantrekkelijker. In plaats van iedere verpleegkundige voortdurend met bijkomende administratieve verplichtingen op te zadelen, kan men evengoed kijken naar verpleegkundigen met te hoge prestaties en inkomsten. Dat is iets anders dan een volledige beroepsgroep met wantrouwen controleren.

En wanneer fraude bewezen wordt, mag de sanctie zwaar zijn: terugbetaling van onterecht verkregen bedragen, stevige boetes en bij ernstige of herhaalde fraude eventueel uitsluiting uit het systeem. Maar laat vervolgens de verpleegkundige die correct werkt vooral verpleegkundige zijn.

Het personeelstekort neemt toe, terwijl het beroep wordt uitgehold

We maken ons grote zorgen over het personeelstekort in de zorg. We zoeken verpleegkundigen, proberen mensen naar zorgopleidingen te lokken, en tegelijkertijd maken we het beroep administratief steeds onaantrekkelijker. Onze overheden missen vertrouwen en respect voor mensen die zich dagelijks inzetten voor de maatschappij. Dat is behoorlijk bestuur.

We hebben controle waar controle noodzakelijk is. Eenvoudige regels voor wie correct werkt. Een eerlijke vergoeding voor geleverde zorg. En vooral: opnieuw vertrouwen in duizenden zorgverleners die iedere ochtend de baan opgaan om voor onze zieken en ouderen te zorgen.

Bronnen

• RIZIV, cijfers Dienst voor Geneeskundige Evaluatie en Controle over onterechte aanrekeningen en fraudedossiers in 2025
• RIZIV, informatie over de evaluatieschaal (Katz) in de thuisverpleging
• RIZIV en Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE), onderzoek naar een nieuw werk- en financieringsmodel voor de thuisverpleging
• RIZIV, pilootproject 2026-2028 rond een nieuwe financiering van de thuisverpleging