Werklozen krijgen 1.600 euro pensioen: de onzin van onze pensioenopbouw

Het verhaal van de meewerkende echtgenote is een schrijnend voorbeeld van wat er misgaat in onze sociale zekerheid. Jarenlang werkte zij mee in de zaak van haar echtgenoot: achter de toonbank, klanten helpen, administratie doen. Toch bedraagt haar eigen pensioen vandaag amper 245 euro per maand. Omdat zij destijds onder het beperkte sociaal statuut van ‘meewerkende echtgenote’ viel, werd haar bijdrage aan de onderneming niet als volwaardig werk beschouwd.

Stel dat zij alleenstaand zou zijn, dan zou haar pensioen nog steeds bijzonder laag blijven – wellicht rond de 1.000 euro. Tegelijkertijd kan iemand die nooit heeft gewerkt, recht hebben op de Inkomensgarantie voor Ouderen (IGO), die voor een alleenstaande oploopt tot ongeveer 1.600 euro bruto per maand.

Een vrouw die haar hele leven meewerkte in een zaak ontvangt dus een eigen pensioen van enkele honderden euro’s, terwijl iemand die heel haar leven werkloos was via de sociale bijstand een veel hoger inkomen kan krijgen. Dat is niet alleen onrechtvaardig, het roept fundamentele vragen op over onze pensioenopbouw.

Werkloosheid als pensioenopbouw: een pervers systeem

In België worden periodes van werkloosheid immers gelijkgesteld voor de pensioenberekening. Dat was oorspronkelijk bedoeld om mensen die tijdelijk hun job verloren te beschermen. Maar wanneer langdurige inactiviteit jarenlang pensioenrechten blijft opleveren, ontstaat een fundamenteel onrecht.

Een sociale zekerheid moet mensen beschermen tegen tegenslag, niet de indruk wekken dat niet werken wordt beloond. Wie veertig of vijfenveertig jaar heeft gewerkt, belastingen betaalde, sociale bijdragen stortte en risico’s nam als zelfstandige of meewerkte in een familiebedrijf, moet op pensioenleeftijd duidelijk beter af zijn dan iemand die niet heeft bijgedragen aan het systeem. Dat ondermijnt het draagvlak van onze sociale zekerheid. Solidariteit kan slechts bestaan wanneer ze ook als rechtvaardig wordt ervaren. Zodra werk en inspanning onvoldoende worden beloond, verdwijnt het vertrouwen in het systeem.

Hervorming is noodzakelijk: arbeid moet weer loonen

Daarom is een grondige hervorming van onze pensioenopbouw noodzakelijk. Arbeid, ondernemerschap en jarenlange inzet moeten ook substantieel worden beloond. Want een samenleving die werken niet beter beloont dan niet werken, ondergraaft uiteindelijk haar eigen welvaart.

Het huidige systeem beloont passiviteit boven activiteit. Dat is niet alleen onrechtvaardig, het is ook contraproductief. Als we niet ingrijpen, zullen steeds meer mensen het gevoel krijgen dat inspanning niet loont. En dat is een recept voor sociale ontwrichting.

Bronnen

• Federale Pensioendienst (SFPD), informatie over de Inkomensgarantie voor Ouderen (IGO);
• Belgische pensioenwetgeving inzake gelijkgestelde periodes.