De Chinese schuldenberg: een staatskapitalistische tijd bom

China wordt al decennialang voorgesteld als het economische wonder van de 21e eeuw. De tweede grootste economie ter wereld, een industriële grootmacht, een land dat de wereld overspoelt met elektrische auto’s, zonnepanelen, batterijen, staal en goedkope consumptiegoederen.

Maar achter die indrukwekkende economische façade schuilt een bijzonder verontrustende werkelijkheid.

De totale Chinese schuldenberg bedraagt inmiddels +300% van het bruto binnenlands product.

Volgens de Bank for International Settlements bedroeg de totale kredietschuld van de niet-financiële sector eind 2025 maar liefst 300,1% van het bbp, tegenover 288,4% eind 2024. Dat is een stijging van bijna 12 procentpunten op amper één jaar!

Het gaat om de gezamenlijke schulden van overheid, ondernemingen en gezinnen. In China is die nuance belangrijk omdat de overheid, staatsbanken, staatsbedrijven en lokale financieringsmaatschappijen nauw met elkaar verweven zijn.

De val van het communisme, de opkomst van het staatskapitalisme

Toen Mao Zedong in 1949 de Volksrepubliek China uitriep, werd het land georganiseerd volgens de principes van het communisme. Privébezit werd afgeschaft, landbouw werd gecollectiviseerd en de overheid bepaalde wat geproduceerd moest worden. Het resultaat was een complete ramp. Pas toen Deng Xiaoping vanaf 1978 marktgerichte hervormingen invoerde, begon de Chinese economie te groeien. De economische doorbraak kwam er dus door het toelaten van marktwerking, privé-initiatief en internationale concurrentie. Toch bleef de Communistische Partij alle politieke macht behouden. Zo ontstond het Chinese staatskapitalisme: een systeem waarin ondernemingen mogen concurreren, zolang de overheid uiteindelijk de richting bepaalt. En nu blijkt ook dat dit staatskapitalisme tegen haar limieten aanloopt.

De grenzen van het staatskapitalisme

Een schuldenberg van 300% BBP of meer dan drie keer de jaarlijkse economische productie. In de EU zou dat onmiddellijk een totaal bankroet betekenen. China heeft jarenlang economische groei gecreëerd door enorme bedragen te investeren in infrastructuur, vastgoed, industrie en nieuwe technologie. Dat gebeurde met kredieten van banken die onder overheidsinvloed staan. Het probleem ontstaat wanneer men voortdurend bijkomende schulden moet aangaan om steeds minder economische groei te realiseren. China kampt precies met dat risico.

Spooksteden en oneerlijke concurrentie

De Chinese vastgoedsector is het duidelijkste voorbeeld van de tekortkomingen van het staatskapitalisme. Jarenlang stimuleerden overheden de bouw van nieuwe woonwijken, torengebouwen en complete stadsontwikkelingen. Het resultaat zijn spooksteden met flatgebouwen die volledig leeg staan. De Chinese subsidiemachine verstoort de wereldhandel. De overheid heeft gigantische middelen ingezet om strategische industrieën uit te bouwen, waardoor Chinese ondernemingen onder totaal andere voorwaarden kunnen investeren en produceren dan Europese en Amerikaanse concurrenten.

Afhankelijkheid en de noodzaak van samenwerking

China produceert steeds meer, maar de bevolking consumeert onvoldoende. China probeert zijn industriële overcapaciteit op internationale markten af te zetten, wat leidt tot oneerlijke concurrentie. Europa en de Verenigde Staten moeten meer samenwerken op het vlak van grondstoffen, industriële technologie en markttoegang. We moeten onze economie beschermen tegen oneerlijke buitenlandse concurrentie en onze eigen ondernemingen ruimte geven om te investeren en te innoveren.

Het Chinese economische “wonder” kwam er nadat China afstand nam van de communistische planeconomie, maar de groei kwam er via een staatskapitalisme met goedkope kredieten, staatsbanken en subsidies. Het resultaat is een industriële grootmacht, maar met financiële en economische onevenwichten en een gigantische schuldenberg. Het staatscommunisme bracht China armoede. Het staatskapitalisme dreigt ook op zijn eigen grenzen te botsen. Wij moeten niet proberen China te kopiëren of vrije toegang te geven aan oneerlijke Chinese concurrentie.